Matematik 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 02 Geometrik Nicelikler (1) Konu 3/3

Hacim Ölçme Birimleri

Hacim ölçme birimleri olan metreküp ve litrenin alt-üst katlarını, birbirleriyle olan ilişkilerini ve düzgün olmayan cisimlerin hacimlerini ölçme yöntemlerini inceler.

Kazanımlar

10. Hafta23 Kasım – 27 Kasım

MAT.7.4.5 Hacim ölçme birimleri arasındaki ilişkileri değerlendirebilme

  1. a Bir cismin hacmini ölçmede metreküpü ve litreyi ölçüt olarak belirler.
  2. b Metreküp ve litreyi kullanarak ölçme yapar.
  3. c Hacim ölçme sonuçlarını desimetreküp, santimetreküp ve milimetreküp; sıvı ölçme sonuçlarını desilitre, santilitre ve mililitre ile ilişkilendirerek karşılaştırır.
  4. ç Karşılaştırmalarına ilişkin yargıda bulunur.

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Hacim Ölçme Birimleri ve Aralarındaki Dönüşümler

Uzayda kaplanan alanın veya yerin ölçüsü olan hacim için temel ölçü birimi metreküptür.

  • Hacim ölçmenin temel birimi metreküp olup m3m^3 sembolü ile gösterilir.
  • Hacim ölçme birimlerinin alt birimleri desimetreküp (dm3dm^3), santimetreküp (cm3cm^3) ve milimetreküp (mm3mm^3) olarak sıralanır.
  • Hacim birimleri üç boyutlu ölçüm ifade ettiğinden basamaklar arasındaki değişim biner biner gerçekleşir.
  • Üst basamaktan alt basamağa inilirken sayı her adımda 10001000 ile çarpılır.
  • Alt basamaktan üst basamağa çıkılırken sayı her adımda 10001000'e bölünür.

Not 1 dm3=1000 cm31\text{ dm}^3 = 1000\text{ cm}^3 ve 1 m3=1000 dm31\text{ m}^3 = 1000\text{ dm}^3 eşitlikleri basamak dönüşümlerinde sıkça kullanılır.

Dikkat Alan ölçme birimleri yüzer yüzer (100100'er) değişirken hacim ölçme birimleri biner biner (10001000'er) değişir.

Örnek

Ayrıt uzunlukları 0,2 m0{,}2\text{ m}, 50 cm50\text{ cm} ve 40 cm40\text{ cm} olan dikdörtgenler prizması şeklindeki kutunun hacmi kaç desimetreküptür (dm3dm^3)?

  1. Ayrıt uzunlukları desimetreye çevrilir: 0,2 m=2 dm0{,}2\text{ m} = 2\text{ dm}, 50 cm=5 dm50\text{ cm} = 5\text{ dm}, 40 cm=4 dm40\text{ cm} = 4\text{ dm}.
  2. Hacim bağıntısı uygulanır: V=2×5×4=40 dm3V = 2 \times 5 \times 4 = 40\text{ dm}^3.
  3. Kutunun hacmi 40 dm340\text{ dm}^3 olarak bulunur.

Sıvı Ölçme Birimleri ve Hacim Ölçüleriyle İlişkisi

Sıvı miktarlarını ölçmede temel birim litre olup bu birimler hacim ölçüleriyle doğrudan ilişkilendirilir.

  • Sıvı ölçme birimlerinin temel ölçütü litre kabul edilir ve LL sembolü ile gösterilir.
  • Litrenin alt katları desilitre (dLdL), santilitre (cLcL) ve mililitre (mLmL) biçiminde sıralanır.
  • Sıvı ölçme birimleri alt basamağa inerken 1010 ile çarpılır, üst basamağa çıkarken 1010'a bölünür.
  • Hacim ve sıvı ölçüleri arasındaki temel dönüşüm eşitliği 1 dm3=1 L1\text{ dm}^3 = 1\text{ L} biçimindedir.
  • Küçük hacimli sıvı ölçümlerinde 1 cm3=1 mL1\text{ cm}^3 = 1\text{ mL} eşitliği kullanılır.

Not 1 L=10 dL=100 cL=1000 mL1\text{ L} = 10\text{ dL} = 100\text{ cL} = 1000\text{ mL} ilişkisi mevcuttur.

Dikkat Hacim birimleri biner biner (10001000'er) değişirken sıvı ölçme birimleri onar onar (1010'ar) değişir.

Örnek

Ayrıt uzunlukları 1 m1\text{ m}, 0,2 dm0{,}2\text{ dm} ve 30 cm30\text{ cm} olan dikdörtgenler prizması biçimindeki depo kaç litre sıvı alır?

  1. Tüm ayrıtlar desimetreye dönüştürülür: 1 m=10 dm1\text{ m} = 10\text{ dm}, 0,2 dm0{,}2\text{ dm}, 30 cm=3 dm30\text{ cm} = 3\text{ dm}.
  2. Deponun hacmi hesaplanır: 10×0,2×3=6 dm310 \times 0{,}2 \times 3 = 6\text{ dm}^3.
  3. 1 dm3=1 L1\text{ dm}^3 = 1\text{ L} olduğından depo 6 L6\text{ L} sıvı alır.

Düzgün Olmayan Cisimlerin Hacmini Ölçme

Geometrik biçimi düzgün olmayan cisimlerin hacmi, sıvıların yer değiştirme özelliğinden yararlanılarak hesaplanır.

  • Ayrıtları doğrudan ölçülemeyen cisimlerin hacmi dereceli silindir ve sıvı yardımıyla bulunur.
  • Sıvıya tamamen batırılan cisim, kendi hacmi kadar sıvının yerini değiştirir.
  • Dereceli silindirdeki yükselen sıvı miktarı içine atılan cismin hacmine eşittir.
  • Mililitre (mLmL) cinsinden ölçülen sıvı artışı doğrudan santimetreküp (cm3cm^3) hacme dönüştürülür.

Not Bu yöntemin doğru sonuç vermesi için cismin sıvı içinde tamamen batması gerekmektedir.

Dikkat Kapta ulaşılan son sıvı seviyesi cismin hacmi değildir; cismin hacmi ilk ve son sıvı seviyeleri arasındaki farktır.

Örnek

İçinde 200 mL200\text{ mL} su bulunan dereceli silindire bir taş atıldığında su seviyesi 250 mL250\text{ mL} oluyor. Taşın hacmi kaç santimetreküptür (cm3cm^3)?

  1. Sıvı seviyesindeki artış miktarı hesaplanır: 250 mL−200 mL=50 mL250\text{ mL} - 200\text{ mL} = 50\text{ mL}.
  2. Sıvı-hacim dönüşüm kuralı uygulanır: 1 mL=1 cm31\text{ mL} = 1\text{ cm}^3.
  3. Yükselen 50 mL50\text{ mL} su miktarına göre taşın hacmi 50 cm350\text{ cm}^3 olarak bulunur.
Detaylı konu anlatımı

Hacim Ölçme Birimleri ve Aralarındaki Dönüşümler

Metreküp ve Alt-Üst Birimleri

Uzayda kaplanan alanın ölçüsü olan hacim için temel birim metreküp olarak kabul edilir ve m3m^3 sembolü ile gösterilir.

Hacim ölçme birimlerinin alt birimleri desimetreküp (dm3dm^3), santimetreküp (cm3cm^3) ve milimetreküp (mm3mm^3) biçiminde sıralanır.

Birim Dönüşüm Kuralları

Hacim birimleri üç boyutlu ölçüm ifade ettiğinden basamaklar arasındaki değişim biner biner gerçekleşir.

Üst basamaktaki bir birim alt basamağa dönüştürülürken sayı her adımda 1000 ile çarpılır.

Alt basamaktaki bir birim üst basamağa dönüştürülürken sayı her adımda 1000'e bölünür.

Örneğin 15 m3m^3 değeri 15 000 dm3dm^3 veya 15 000 000 cm3cm^3 değerine eşittir.

1 700 000 000 cm3cm^3 hacim değeri ise 1700 m3m^3 olarak hesaplanır.

Sıvı Ölçme Birimleri ve Hacim Ölçüleriyle İlişkisi

Sıvı Ölçme Birimleri

Sıvı miktarlarını ölçmek için kullanılan temel ölçü birimi litre olarak adlandırılır ve L sembolü ile gösterilir.

Litrenin alt katları sırasıyla desilitre (dL), santilitre (cL) ve mililitre (mL) olarak sıralanmaktadır.

Sıvı ölçme birimleri her basamakta 10 ile çarpılır veya 10'a bölünür.

Örneğin 1 L eşittir 10 dL, 100 cL ve 1000 mL ilişkisi mevcuttur.

Hacim ve Sıvı Ölçüleri Dönüşümü

Hacim ölçüleri ile sıvı ölçü birimleri arasında doğrudan ilişki kurulabilir.

Temel dönüşüm eşitliği 1 dm3dm^3 = 1 L biçimindedir.

Ayrıca küçük hacimler için 1 cm3cm^3 = 1 mL eşitliği geçerlidir.

Boyutları 1 m, 0,2 dm ve 30 cm olan bir kabın hacmi 6 dm3dm^3 olup bu kap 6 litre sıvı alır.

Düzgün Olmayan Cisimlerin Hacmini Ölçme

Düzgün Şekilli Olmayan Cisimlerde Hacim

Ayrıt uzunlukları doğrudan ölçülemeyen geometrik biçimsiz cisimlerin hacmi sıvıdan yararlanarak hesaplanır.

Bu işlemde bölümlendirilmiş bir dereceli silindir ve içine konulan sıvı kullanılır.

Cisim sıvı dolu kaba tamamen batırıldığında yer değiştiren su miktarı tespit edilir.

Yükselen Sıvı Miktarı ile Hacim Hesabı

Sıvı seviyesindeki artış miktarı, içine atılan cismin hacmine birebir eşittir.

Örneğin dereceli silindirdeki su seviyesi 200 mL iken içine taş atıldığında seviye 250 mL oluyorsa taşın hacmi 50 cm3cm^3 olur.

Konuyu anlama alıştırmaları

Hacim Ölçme Birimleri ve Aralarındaki Dönüşümler

Karşılaştır: Desimetreküp ve santimetreküp birimlerinin dönüşüm oranını düşünerek iki birim arasındaki kat ilişkisini açıklayın.

Sıvı Ölçme Birimleri ve Hacim Ölçüleriyle İlişkisi

Günlük Hayattan Bul: Evde bulunan içecek ambalajlarının üzerindeki hacim birimlerini inceleyerek bunların desimetreküp cinsinden karşılıklarını belirleyin.

Düzgün Olmayan Cisimlerin Hacmini Ölçme

Dene: Su dolu bir bardağın içine küçük bir taş veya silgi bırakarak su seviyesindeki değişimi gözlemleyin.

Özet

  • Metreküp: Hacim ölçmenin temel birimidir ve m³ sembolü ile gösterilmektedir.
  • Desimetreküp: Kenarları birer desimetre olan küpün kapladığı alana eşit hacim birimidir.
  • Santimetreküp: Bir desimetreküpün binde birine eşit olan alt hacim ölçme birimidir.
  • Milimetreküp: Santimetreküp biriminin binde birine denk gelen en küçük hacim ölçü birimidir.
  • Litre: Sıvı ölçümünde temel alınan birimdir ve bir desimetreküpe eşittir.
  • Mililitre: Litrenin binde birine ve bir santimetreküpe eşit olan sıvı birimidir.
  • Dereceli Silindir: Düzgün olmayan cisimlerin hacmini sıvı seviyesindeki artışla belirleyen ölçüm aracıdır.

Düşün ve yorumla

Günlük hayatta sıvı ürünlerin ambalajlarında hacim birimi olarak santimetreküp yerine litre ve mililitre kullanılmasının nedenleri neler olabilir?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.