Matematik 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 09 Geometrik Nicelikler (2) Konu 2/2

Daire ve Daire Diliminin Alanı

Dairenin ve daire diliminin alan bağıntılarını keşfederek günlük hayattaki dairesel alan ve tarama problemlerini çözme rehberi.

Kazanımlar

33. Hafta3 Mayıs – 7 Mayıs

MAT.7.4.7 Dikdörtgenin, paralelkenarın alanına ve çemberin uzunluğuna ilişkin deneyimlerini dairenin alan bağıntısına yansıtabilme

  1. a Dikdörtgenin, paralelkenarın alanı ve çemberin uzunluğuna yönelik deneyimlerini gözden geçirir.
  2. b Dikdörtgenin alan bağıntısı ve çemberin uzunluğundan yola çıkarak dairenin alan bağıntısına yönelik çıkarım yapar.
  3. c Çıkarımını farklı örnekler üzerinden değerlendirir.

MAT.7.4.8 Çemberde merkez açı ve gördüğü yay uzunluğu arasındaki ilişkiden yola çıkarak daire ve daire diliminin alanları arasındaki ilişkiye yönelik analojik akıl yürütebilme

  1. a Çemberde merkez açı ve gördüğü yay uzunluğu ile daire ve daire diliminin alanı arasındaki ilişkileri gözlemler.
  2. b Çemberde merkez açı ve gördüğü yay uzunluğu ile daire ve daire diliminin alanı arasındaki ilişkiyi tespit eder.

Konu araçları6 araç

Konu bölümleri

Dairenin Alanı

Dairenin alanı, çembersel bölgenin eş dilimlere ayrılıp dikdörtgen modeline dönüştürülmesiyle türetilir.

Temel kavram ve bağıntı;

  • Çember ile çemberin iç bölgesinin birleşiminden oluşan düzlemsel şekle daire adı verilir.
  • Eş dilimlere ayrılan daire birleştirildiğinde kısa kenarı rr, uzun kenarı π⋅r\pi \cdot r olan dikdörtgen oluşur.
  • Dairenin alanı, yarıçapın karesi ile π\pi sayısının çarpımıdır ve A=π⋅r2A = \pi \cdot r^2 formülüyle hesaplanır.
  • Çapı verilen bir dairenin alanı hesaplanırken öncelikle yarıçap uzunluğu bulunmalıdır.

Dikkat Çevre hesaplanırken yarıçap 22 ve π\pi ile çarpılırken, alan hesaplanırken yarıçapın karesi π\pi ile çarpılır.

Örnek

Alanı 75 cm275\text{ cm}^2 olan bir dairenin yarıçap uzunluğuna eşit kenar uzunluğuna sahip karenin alanı kaç cm2\text{cm}^2'dir? (π=3\pi = 3 alınız.)

  1. 3⋅r2=753 \cdot r^2 = 75 denkleminden r2=25r^2 = 25 ve yarıçap r=5 cmr = 5\text{ cm} bulunur.
  2. Kenar uzunluğu 5 cm5\text{ cm} olan karenin alanı 5⋅5=25 cm25 \cdot 5 = 25\text{ cm}^2 hesaplanır.

Daire Diliminin Alanı

Daire diliminin alanı, tüm daire alanının merkez açının 360∘360^\circ'ye oranına bölünmesiyle hesaplanır.

Alan bağıntısı ve değişken ilişkileri;

  • Dairede merkez açının kolları arasında kalan dairesel bölgeye daire dilimi adı verilir.
  • Daire diliminin alanı, dilimi oluşturan merkez açının ölçüsüyle doğru orantılıdır.
  • Yarıçapı rr ve merkez açısı α\alpha olan dilimin alanı A=π⋅r2⋅(α360)A = \pi \cdot r^2 \cdot \left(\frac{\alpha}{360}\right) ile hesaplanır.
  • Merkez açı 22 katına çıktığında alan 22 katına çıkarken, yarıçap 22 katına çıktığında alan 44 katına çıkar.

Dikkat Yarıçap uzunluğu 22 katına çıktığında dilimin alanı 22 katına değil, karesi oranında 44 katına çıkar.

Örnek

Yarıçapı 10 km10\text{ km} olan bir uçak radarının taradığı daire diliminin alanı 100 km2100\text{ km}^2'dir. Bu dilimin merkez açısı kaç derecedir? (π=3\pi = 3 alınız.)

  1. Tüm radar daire alanı A=3⋅102=300 km2A = 3 \cdot 10^2 = 300\text{ km}^2 hesaplanır.
  2. Taralı dilimin merkez açısı α=(100300)⋅360∘=120∘\alpha = \left(\frac{100}{300}\right) \cdot 360^\circ = 120^\circ bulunur.

Daire ve Daire Diliminin Alanı ile İlgili Problemler

Günlük yaşam durumlarındaki dairesel alan problemleri, bileşenlerin tespiti ve daire dilimi bağıntılarıyla çözülür.

Halka ve birleşik alan bağıntıları;

  • Aynı merkezli iki daire arasında kalan dairesel bölgeye daire halkası denir.
  • Daire halkasının alanı, büyük daire alanından küçük daire alanının çıkarılmasıyla bulunur.
  • Araba sileceklerinin temizlediği alan, dış daire diliminin alanından silinmeyen iç daire dilim alanının farkıyla hesaplanır.
  • Saat kadranındaki yelkovanın taradığı alan, geçen sürenin oluşturduğu merkez açıya göre daire dilimi bağıntısıyla belirlenir.
Örnek

Yarıçapı 8 m8\text{ m} olan dairesel bir bahçenin ortasında yarıçapı 6 m6\text{ m} olan dairesel bir havuz vardır. Havuzun etrafındaki yürüyüş yolunun alanı kaç m2\text{m}^2'dir? (π=3\pi = 3 alınız.)

  1. Büyük dairesel bahçenin alanı 3⋅82=192 m23 \cdot 8^2 = 192\text{ m}^2 olarak hesaplanır.
  2. İçteki dairesel havuzun alanı 3⋅62=108 m23 \cdot 6^2 = 108\text{ m}^2 olarak hesaplanır.
  3. Yürüyüş yolunun alanı 192−108=84 m2192 - 108 = 84\text{ m}^2 bulunur.
Detaylı konu anlatımı

Dairenin Alanı

Çember ile çemberin iç bölgesinin birleşiminden oluşan düzlemsel şekle daire adı verilir. Dairenin alan bağıntısı oluşturulurken çembersel bölge çok sayıda eş dilime ayrılıp yan yana dizilir.

Eş dilimler sonsuz sayıda küçük parçalara bölünüp birleştirildiğinde bir dikdörtgen modeli elde edilir. Oluşan bu dikdörtgenin kısa kenarı yarıçap (rr), uzun kenarı ise çember çevre uzunluğunun yarısına (π⋅r\pi \cdot r) eşit olur.

Dairenin Alan Bağıntısı

Dikdörtgenin alan bağıntısından yola çıkılarak hesaplanan dairenin alanı, yarıçap uzunluğunun karesi ile π\pi sayısının çarpılmasıyla bulunur. Bu bağıntı A=π⋅r2A = \pi \cdot r^2 formülü ile ifade edilir.

Yarıçapı 10 cm olan bir dairede π=3\pi = 3 alındığında alan, 3⋅102=300 cm23 \cdot 10^2 = 300\text{ cm}^2 olarak hesaplanır. Çapı 18 cm olan bir dairenin yarıçapı 9 cm olup alanı 3⋅92=243 cm23 \cdot 9^2 = 243\text{ cm}^2 bulunur.

Daire Diliminin Alanı

Daire üzerinde merkez açının kolları arasında kalan dairesel bölgeye daire dilimi adı verilir. Daire diliminin alanı, merkez açının ölçüsü ile doğru orantılı olarak değişir.

Tam dairenin merkez açısı 360 derecedir. Daire diliminin kapladığı alan, tüm daire alanının merkez açı oranına (α/360\alpha / 360) bölünerek belirlenir.

Daire Diliminin Alan Bağıntısı

Yarıçapı rr ve merkez açısı α\alpha olan daire diliminin alanı, A=π⋅r2⋅(α/360)A = \pi \cdot r^2 \cdot (\alpha / 360) formülü ile hesaplanır.

Yarıçapı 11 cm ve merkez açısı 120 derece olan bir daire diliminde π=3\pi = 3 alındığında alan, 3⋅112⋅(120/360)=121 cm23 \cdot 11^2 \cdot (120/360) = 121\text{ cm}^2 olarak elde edilir. Daire alanı 160 cm2\text{cm}^2 ve merkez açısı 45 derece olan dilimin alanı ise 160⋅(45/360)=20 cm2160 \cdot (45/360) = 20\text{ cm}^2 bulunur.

Daire ve Daire Diliminin Alanı ile İlgili Problemler

Günlük hayatta çim sulama fıskiyeleri, araba silecekleri, dairesel parklar ve radarlar daire dilimi alan hesaplamalarının kullanıldığı temel alanlardır. Bu problemlerde geometrik bileşenler doğru tespit edilmelidir.

İç içe geçmiş aynı merkezli iki daire arasında kalan bölgeye daire halkası denir. Halkanın alanı, büyük dairenin alanından küçük dairenin alanının çıkarılmasıyla hesaplanır.

Birleşik Şekiller ve Taranan Alanlar

Araba sileceklerinin temizlediği alan hesaplanırken dış yarıçapın oluşturduğu daire diliminin alanından, içte kalan silinmeyen dilimin alanı çıkarılır.

Dairesel bölge biçimindeki fıskiyelerin suladığı alan veya yelkovanın belirli sürede taradığı alan, açı ile orantı kurularak daire dilimi formülüyle çözüme ulaştırılır.

Konuyu anlama alıştırmaları

Dairenin Alanı

Dene: Bir kâğıda çizilen daireyi önce 4, sonra 8 ve 16 eş dilime kesip bir ters bir düz biçimde yan yana dizerek hangi geometrik şekle yaklaştığını gözlemleyin.

Daire Diliminin Alanı

Karşılaştır: Yarıçapı sabit tutulup merkez açısı iki katına çıkarılan bir daire dilimi ile merkez açısı sabit tutulup yarıçapı iki katına çıkarılan bir daire diliminin alan değişimlerini inceleyin.

Daire ve Daire Diliminin Alanı ile İlgili Problemler

Günlük Hayattan Bul: Çevrenizde dairesel hareket yaparak belirli bir bölgeyi tarayan veya sulayan iki farklı araç veya nesne belirleyin.

Özet

  • Daire: Çember ile iç bölgesinin birleşmesiyle oluşan düzlemsel bölgedir.
  • Dairenin Alanı: Yarıçap uzunluğunun karesi ile pi sayısının çarpılmasıyla hesaplanan büyüklüktür.
  • Daire Dilimi: Bir dairede merkez açının kolları arasında kalan sınırlı dairesel bölgedir.
  • Daire Diliminin Alanı: Tüm daire alanının merkez açının üç yüz altmışa oranıyla çarpılmasıdır.
  • Daire Halkası: Aynı merkezli iki daire arasında kalan bölgenin alan farkıdır.
  • Merkez Açı Orantısı: Daire diliminin alanı merkez açının ölçüsüyle doğru orantılı olarak değişir.

Düşün ve yorumla

Sence dairesel bir pizzayı satarken yarıçapı iki katına çıkarmak mı yoksa fiyatı iki katına çıkarmak mı tüketici açısından daha avantajlı bir durum oluşturur?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.