Matematik 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 09 Geometrik Nicelikler (2) Konu 1/2

Eşkenar Dörtgen ve Yamuk

Eşkenar dörtgen ve yamuğun alan bağıntılarını keşfederek parçalama, tamamlama ve günlük hayat problemlerini çözme rehberi.

Kazanımlar

35. Hafta3 Mayıs – 7 Mayıs

MAT.7.4.9 Eşkenar dörtgen ve yamuğun alan bağıntılarına dair çıkarım yapabilme

  1. a Dikdörtgen, paralelkenar ve üçgenin alan bağıntısına dair ön bilgisiyle eşkenar dörtgenin ve yamuğun alan hesabına yönelik varsayımda bulunur.
  2. b Eşkenar dörtgeni ve yamuğu parçalayarak veya tamamlayarak oluşturduğu geometrik şekillerin alanlarını belirler.
  3. c Oluşturulan geometrik şekillerin alanlarını varsayımlarıyla karşılaştırır.
  4. ç Eşkenar dörtgenin ve yamuğun alan bağıntılarına dair önermeler sunar.
  5. d Çeşitli geometrik şekillerin alanlarının hesaplanmasında eşkenar dörtgenin ve yamuğun alan bağıntılarının katkılarını değerlendirir.

Konu araçları6 araç

Konu bölümleri

Eşkenar Dörtgenin Alanı

Eşkenar dörtgenin alanı taban-yükseklik veya köşegen uzunlukları kullanılarak iki farklı yöntemle hesaplanır.

Eşkenar dörtgenin özellikleri ve alanı;

  • Eşkenar dörtgen köşegenleri birbirini dik keserek dört eş dik üçgen oluşturur.
  • Taban uzunluğu aa ve yüksekliği hh olan şeklin alanı A=a⋅hA = a \cdot h bağıntısıyla hesaplanır.
  • Köşegen uzunlukları ee ve ff olan şeklin alanı A=e⋅f2A = \frac{e \cdot f}{2} formülüyle bulunur.

Not Kare, tüm kenar uzunlukları eşit ve köşegenleri dik kesiştiği için özel bir eşkenar dörtgendir.

Dikkat Eşkenar dörtgenin alanı köşegenler çarpımına değil, köşegenler çarpımının yarısına eşittir.

Örnek

Köşegen uzunlukları 12 cm12\text{ cm} ve 16 cm16\text{ cm} olan bir eşkenar dörtgenin bir kenar uzunluğu 10 cm10\text{ cm} olduğuna göre, bu kenara ait yüksekliği kaç cm\text{cm}'dir?

  1. Köşegenlerden alan =12⋅162=96 cm2= \frac{12 \cdot 16}{2} = 96\text{ cm}^2
  2. Taban ve yükseklikten alan =10⋅h=96= 10 \cdot h = 96
  3. Yükseklik h=9,6 cmh = 9,6\text{ cm} bulunur.

Yamuğun Alanı

En az bir çift paralel kenara sahip olan yamuğun alanı tabanlar ve yükseklik yardımıyla hesaplanır.

Yamuğun özellikleri ve alanı;

  • En az bir çift karşılıklı kenarı paralel olan dörtgene yamuk denir.
  • Alt tabanı aa, üst tabanı bb ve yüksekliği hh olan yamuğun alanı A=(a+b)⋅h2A = \frac{(a + b) \cdot h}{2} bağıntısıyla bulunur.
  • Yamuk, bir paralelkenar ve bir üçgene ya da iki eş üçgene parçalanarak alanı hesaplanabilir.
  • Paralelkenar, eşkenar dörtgen, dikdörtgen ve kare en az bir çift paralel kenarı olduğu için özel yamuk sayılır.

Dikkat Yamuğun yüksekliği eğik yan kenar uzunluğu değil, paralel tabanlar arasındaki dik uzaklıktır.

Örnek

Alt tabanı 15 cm15\text{ cm}, üst tabanı 7 cm7\text{ cm} ve alanı 110 cm2110\text{ cm}^2 olan bir yamuğun yüksekliği kaç cm\text{cm}'dir?

  1. Tabanlar toplamı =15+7=22 cm= 15 + 7 = 22\text{ cm}
  2. Alan bağıntısı =22⋅h2=110= \frac{22 \cdot h}{2} = 110
  3. 11⋅h=11011 \cdot h = 110 eşitliğinden yükseklik h=10 cmh = 10\text{ cm} bulunur.

Eşkenar Dörtgen ve Yamuk Alanı Problemleri

Gerçek yaşam problemlerinde bileşik şekillerin alanı parçalama ve tamamlama yöntemleriyle hesaplanır.

Alan problemlerinde çözüm adımları;

  • Karmaşık geometrik şekillerin alanı, bilinen eşkenar dörtgen ve yamuk bölgelerine parçalanarak veya tamamlanarak bulunur.
  • Zemin kaplama sorularında ihtiyaç duyulan parça sayısı, toplam alanın bir parçanın alanına bölünmesiyle hesaplanır.
  • Yapıların taban alanları ve alan bağıntıları, günlük hayattaki kapasite hesaplamalarında kullanılır.

Not Zemin kaplama problemlerinde işlem yapmadan önce toplam alan ile tek bir parçanın alan birimleri aynı birime dönüştürülmelidir.

Dikkat Zemin kaplama problemlerinde parça sayısını bulurken alan birimlerini (örneğin m2\text{m}^2 ile cm2\text{cm}^2) dönüştürmeden doğrudan bölme işlemi yapılmamalıdır.

Örnek

Köşegen uzunlukları 6 cm6\text{ cm} ve 10 cm10\text{ cm} olan eşkenar dörtgen biçimindeki taşlarla 9 m29\text{ m}^2'lik bir alan kaplanacaktır. Bu zemin için kaç adet taş gereklidir?

  1. Bir taşın alanı =6⋅102=30 cm2= \frac{6 \cdot 10}{2} = 30\text{ cm}^2
  2. Kaplanacak toplam alan =9 m2=90 000 cm2= 9\text{ m}^2 = 90\,000\text{ cm}^2
  3. Gerekli taş sayısı =90 00030=3000 adet= \frac{90\,000}{30} = 3000\text{ adet} bulunur.
Detaylı konu anlatımı

Eşkenar Dörtgenin Alanı

Köşegenleri birbirini dik kesen ve dört eş dik üçgene ayıran dörtgene eşkenar dörtgen denir. Eşkenar dörtgenin alanı iki farklı yöntemle hesaplanabilir.

Taban uzunluğu ve bu tabana ait yüksekliği bilinen bir eşkenar dörtgenin alanı, taban ile yüksekliğin çarpımına eşittir. Örneğin kenar uzunluğu 8 cm ve yüksekliği 6 cm olan şeklin alanı 48 cm² olur.

Köşegen uzunlukları e ve f olarak verildiğinde ise alan, köşegen uzunluklarının çarpımının yarısıdır. Köşegenleri 10 cm ve 13 cm olan eşkenar dörtgenin alanı çarpılıp ikiye bölünerek 65 cm² olarak bulunur.

Yamuğun Alanı

En az bir çift karşılıklı kenarı paralel olan dörtgene yamuk denir. Yamuğun alanı hesaplanırken şekil iki eş üçgene veya bir paralelkenar ile üçgene parçalanarak incelenebilir.

Paralel olan kenarlar alt taban ve üst taban, bu tabanlar arasındaki dik uzaklık ise yükseklik olarak adlandırılır. Yamuğun alan bağıntısı, alt ve üst taban toplamının yükseklik ile çarpımının yarısına eşittir.

Alt tabanı 15 cm, üst tabanı 7 cm ve yüksekliği 10 cm olan bir yamuğun alanı 110 cm² olarak hesaplanır. Paralelkenar, eşkenar dörtgen, dikdörtgen ve kare de en az bir çift paralel kenara sahip olduğu için özel birer yamuk kabul edilir.

Eşkenar Dörtgen ve Yamuk Alanı Problemleri

Karmaşık geometrik şekillerin veya zemin kaplamalarının alanları hesaplanırken bileşik şekil parçalama ve tamamlama yöntemleri kullanılır. Şekil bilinen eşkenar dörtgen ve yamuk bölgelerine ayrılarak toplam alan bulunur.

Zemin kaplama uygulamalarında bir yüzeyi kaplamak için gereken taş veya fayans sayısı, toplam alanın bir parçanın alanına bölünmesiyle hesaplanır. Örneğin 90 000 cm² bir alana 30 cm² alanlı eşkenar dörtgen taşlardan 3000 adet yerleştirilir.

Yapıların taban alanları hesaplanırken yamuk alan bağıntısı kapasite belirlemede kullanılır. Tabanı 4 m ve 6 m paralel kenarlı, yüksekliği 5 m olan yamuk biçimli bir alanın büyüklüğü 25 m² bulunur.

Konuyu anlama alıştırmaları

Eşkenar Dörtgenin Alanı

Karşılaştır: Bir eşkenar dörtgenin alanını hem taban ile yüksekliği çarparak hem de köşegen uzunluklarını çarpıp ikiye bölerek hesapladığınızda elde edilen sonuçları inceleyiniz.

Yamuğun Alanı

Dene: Kareli bir kâğıda çizdiğiniz bir yamuğu köşegen boyunca keserek iki üçgene ayırınız ve üçgenlerin alanları toplamının yamuğun alan formülüyle aynı olup olmadığını kontrol ediniz.

Eşkenar Dörtgen ve Yamuk Alanı Problemleri

Günlük Hayattan Bul: Çevrenizde zemin döşemelerinde veya mimari yapılarda kullanılan yamuk ve eşkenar dörtgen biçimindeki yüzeyleri inceleyiniz.

Özet

  • Eşkenar Dörtgen: Tüm kenar uzunlukları birbirine eşit olan ve karşılıklı kenarları paralel olan dörtgendir.
  • Eşkenar Dörtgenin Alanı: Taban ile yüksekliğin çarpımı veya köşegen uzunluklarının çarpımının yarısı ile hesaplanır.
  • Yamuk: En az bir çift karşılıklı kenarı birbirine paralel olan dörtgendir.
  • Yamuğun Alanı: Alt taban ile üst taban uzunlukları toplamının yükseklik ile çarpımının yarısına eşittir.
  • Özel Yamuk: En az bir çift paralel kenara sahip olan paralelkenar, dikdörtgen ve kare özel yamuklardır.
  • Bileşik Şekil Alanı: Farklı geometrik parçalara bölünen veya tamamlanan şekillerin alanlarının toplamı veya farkıdır.

Düşün ve yorumla

Sence mimarlık ve zemin kaplama tasarımlarında eşkenar dörtgen ve yamuk biçimindeki karoların sıklıkla tercih edilmesinin nedenleri neler olabilir?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.