Sosyal Bilgiler 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 03 Ortak Mirasımız Konu 1/3

Osmanlı Devleti’nin Cihan Devleti Hâline Gelmesini Sağlayan Politikalar

Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan cihan devleti olmaya uzanan süreçte uyguladığı coğrafi, askerî, sosyal ve adil yönetim politikalarının detaylı incelemesi.

Kazanımlar

10. Hafta23 Kasım – 27 Kasım

SB.7.3.1 Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesini sağlayan politikaları sorgulayabilme

  1. a Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesini sağlayan politikalar hakkında merak ettiği konuyu tanımlar.
  2. b Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesini sağlayan politikalar hakkında verilen kaynaklara dayanarak sorular sorar.

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Osmanlı Beyliği’nin Kuruluşu ve Coğrafi Konumu

Malazgirt Zaferi ve Kösedağ Savaşı sonrası Anadolu'da kurulan Osmanlı Beyliği, coğrafi konumunun avantajlarıyla hızla büyümüştür.

Beyliğin Kuruluşu ve Gelişimi;

  • İlk Türk beylikleri fethettikleri alanlara cami ve medrese gibi eserler yaparak Anadolu'nun Türkleşmesini sağladı.
  • Türkiye Selçuklu Devleti Kösedağ Savaşı sonrasında zayıflayınca Anadolu'da ikinci dönem beylikler kuruldu.
  • Osmanlı Beyliği, 1299 yılında Söğüt ve Domaniç çevresinde bir uç beyliği olarak kuruldu.

Coğrafi Konumun Sağladığı Avantajlar;

  • Osmanlı Devleti, Moğol baskısından uzak bir bölgede kurularak huzurlu bir gelişim imkânı buldu.
  • Beylik, taht kavgaları yaşayan Bizans sınırında kurulduğu için batı yönünde kolayca genişledi.
  • Türk beylikleriyle çatışmak yerine yönünü gayrimüslim Bizans topraklarına çevirerek güç kazandı.

Cihan Devleti Anlayışı;

  • Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi, dünyada adalet ve düzeni sağlama fikrine dayanır.
  • Eski Türk cihan hâkimiyeti mefkûresi İslamiyet'i yayma düşüncesiyle birleşerek cihan devleti anlayışını oluşturdu.

Not Muş'taki Malazgirt Meydan Muharebesi Tarihi Millî Parkı ve Orhun Yazıtları tarih bilincinin önemli sembollerindendir.

Fetihleri Kalıcı Kılan Temel Politikalar

Osmanlı Devleti, fethettiği topraklarda kalıcılık sağlamak ve devlet otoritesini güçlendirmek için köklü politikalar uygulamıştır.

Askerî ve Toplumsal Politikalar;

  • Gayrimüslimlere karşı yürütülen gaza ve cihat mücadelesi, Türk beylikleri ve dervişlerin desteğini topladı.
  • İskân politikası ile Anadolu'daki konar-göçer Türkmenler Rumeli ve Balkanlar'a planlı biçimde yerleştirildi.
  • İskân edilen ailelere toprak ve vergi kolaylığı sağlanarak üretimde süreklilik ve fetihlerde kalıcılık elde edildi.

İstimalet Politikası ve Sosyal Yapı;

  • Gayrimüslim halka adalet ve hoşgörüyle yaklaşılması istimalet politikası olarak adlandırılır.
  • İstimalet anlayışı sayesinde gayrimüslimlerin can ve mal güvenliği korunarak devlete bağlılıkları artırıldı.
  • Ahiyan-ı Rûm ve Bacıyan-ı Rûm gibi gruplar fethedilen yerlerde halkın gönlünü kazanıp uyum sağladı.

Merkezî Otorite Yapısı;

  • Ülke yönetiminde hükümdarın mutlak yetkisi esas alınarak merkezî otorite güçlü tutuldu.
  • Alınan kararlar Divan teşkilatı ve idari birimler aracılığıyla ülkenin tamamında eksiksiz uygulandı.

Dikkat İskân politikası nüfus ve yerleşim hareketlerini düzenlerken, istimalet politikası halka adaletli ve hoşgörülü yönetimi ifade eder.

Cihan Devleti Yolunda Dönüm Noktası: İstanbul’un Fethi

II. Mehmed döneminde 29 Mayıs 1453'te gerçekleşen İstanbul'un Fethi, Osmanlı Devleti'ni bir cihan devleti hâline getirmiştir.

Fethin Nedenleri ve Hazırlıklar;

  • Bizans'ın şehzadeleri kışkırtması ve toprak bütünlüğünü bozması İstanbul'un fethini zorunlu kıldı.
  • Boğaz güvenliğini sağlamak için Rumeli Hisarı inşa edildi ve Şahi topları döküldü.

Fethin Sonuçları;

  • 53 günlük kuşatmanın ardından 29 Mayıs 1453'te Doğu Roma İmparatorluğu sona erdi.
  • İstanbul başkent yapıldı ve II. Mehmed Fatih unvanını alarak cihan devleti lideri oldu.
  • İpek Yolu denetiminin Osmanlı'ya geçmesi Avrupalıları yeni yollar aramaya iterken Coğrafi Keşifler'i başlattı.
  • Surların toplarla yıkılabileceği anlaşılınca Avrupa'da feodalite zayıfladı, Orta Çağ kapanıp Yeni Çağ başladı.
  • Fatih Sultan Mehmed, Galata ve İstanbul halkına din ve vicdan özgürlüğü tanıyarak istimalet politikası yürüttü.

Sınırların Genişlemesi ve Akdeniz’de Türk Üstünlüğü

Osmanlı Devleti, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman dönemlerinde hem karada hem denizlerde hâkimiyet kurmuştur.

Yavuz Sultan Selim Dönemi Gelişmeleri;

  • 1514 Çaldıran Savaşı kazanılarak Safevi tehlikesi önlendi ve doğu sınırları emniyete alındı.
  • Mercidabık ve Ridaniye Savaşları ile Memlük Devleti yıkılarak Mısır Seferi tamamlandı.
  • Mısır Seferi sonucunda Halifelik Osmanlı'ya geçti ve Baharat Yolu denetim altına alındı.
  • Kutsal Emanetlerin İstanbul'a getirilmesiyle Osmanlı Devleti İslam dünyasının lideri hâline geldi.

Kanuni Dönemi ve Deniz Hâkimiyeti;

  • 1538 Preveze Deniz Savaşı ile Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması Haçlıları mağlup etti.
  • Preveze Deniz Zaferi sonucunda Akdeniz bir Türk gölü hâline geldi.

Not Yavuz Sultan Selim'in, atının çamuru kaftanına sıçrayan âlim Kemalpaşazâde'ye hürmeti Osmanlı'nın ilme verdiği değeri gösterir.

Dikkat İpek Yolu'nun denetimi İstanbul'un fethiyle, Baharat Yolu'nun denetimi ise Mısır Seferi ile Osmanlı Devleti'ne geçmiştir.

Detaylı konu anlatımı

Osmanlı Beyliği’nin Kuruluşu ve Coğrafi Konumu

Osmanlı Beyliği’nin Doğuşu

Malazgirt Zaferi sonrasında Anadolu'da kurulan ilk Türk beylikleri cami, medrese ve hastane gibi eserlerle bölgenin Türkleşmesini sağladı. Kösedağ Savaşı sonrasında zayıflayan Türkiye Selçuklu Devleti'nin ardından 1299 yılında Söğüt ve Domaniç çevresinde Osmanlı Beyliği kuruldu.

Coğrafi Konumun Sağladığı Avantajlar

Osmanlı Beyliği başlangıçta küçük bir uç beyliği olarak ortaya çıktı. Bizans sınırında yer alması ve Bizans'ın taht kavgaları ile iç karışıklıklar yaşaması Osmanlı'nın büyümesini kolaylaştırdı.

Moğol baskısından uzak bir alanda kurulan beylik, diğer Türk beylikleriyle savaşmak yerine yönünü gayrimüslim Bizans topraklarına çevirdi.

Cihan Devleti Anlayışı

İslamiyet öncesindeki Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi, dünyada adalet ve düzeni sağlama amacını taşıyordu. Bu düşünce İslam dinini yayma amacıyla birleşerek cihan devleti anlayışını oluşturdu.

Fetihleri Kalıcı Kılan Temel Politikalar

Gaza ve Cihat Anlayışı

İslam dinini korumak, yaymak ve yeni topraklar kazanmak amacıyla gayrimüslim devletlere karşı yapılan mücadeleye gaza ve cihat denir. Bu anlayış, diğer Türk beyliklerinin ve dervişlerin desteğinin Osmanlı çevresinde toplanmasını sağladı.

İskân Politikası

Fethedilen Rumeli ve Balkan topraklarının Türkleştirilmesi amacıyla Anadolu'daki konar-göçer Türkmen nüfus bu bölgelere yerleştirildi. Buna iskân politikası denir.

Yerleştirilen ailelere toprak, tohum ve vergi kolaylığı sağlandı. Bu sayede bölgenin güvenliği temin edildi, üretim sürekli kılındı ve fetihler kalıcı hâle geldi.

İstimalet Politikası ve Toplumsal Yapı

Osmanlı Devleti’nin fethettiği bölgelerdeki halka uyguladığı adaletli ve koruyucu yönetim anlayışına istimalet politikası denir. Gayrimüslim halkın dinine, diline ve yaşam biçimine müdahale edilmedi.

Gaziyan-ı Rûm, Ahiyan-ı Rûm, Abdalan-ı Rûm ve Bacıyan-ı Rûm gibi derviş ve esnaf grupları bölge halkının gönlünü kazanarak toplumsal uyuma katkı sundu.

Merkezî Otorite

Ülke yönetiminde hükümdarın mutlak yetkisi esas alındı. Divan teşkilatı aracılığıyla alınan kararlar ülkenin her yerinde uygulandı ve adaletli yönetim anlayışı merkezî otoriteyi güçlendirdi.

Cihan Devleti Yolunda Dönüm Noktası: İstanbul’un Fethi

Fethin Nedenleri

Doğu Roma İmparatorluğu’nun Osmanlı toprak bütünlüğünü bozması ve şehzadeleri kışkırtması İstanbul'un Fethi için temel nedenler arasındadır. İpek Yolu ve Boğazlar üzerindeki ticaret denetimini ele geçirme isteği de etkili olmuştur.

Yapılan Hazırlıklar ve Kuşatma

Padişah II. Mehmed, fetih için Boğaz'a Rumeli Hisarı’nı inşa ettirdi. Şahi adı verilen büyük toplar döküldü, tekerlekli kuleler yapıldı ve 400 parçalık donanma hazırlandı.

53 gün süren kuşatmanın ardından 29 Mayıs 1453 tarihinde İstanbul fethedildi. II. Mehmed bu zaferle Fatih unvanını aldı.

Fethin Sonuçları

Doğu Roma İmparatorluğu sona erdi ve İstanbul Osmanlı Devleti'nin başkenti oldu. Avrupa'da feodalite zayıfladı, Coğrafi Keşifler’e zemin hazırlandı ve Orta Çağ kapanıp Yeni Çağ başladı.

Fatih Sultan Mehmed şehre girdikten sonra Galata ve İstanbul halkına din ve vicdan özgürlüğü tanıyarak istimalet politikasını uyguladı.

Sınırların Genişlemesi ve Akdeniz’de Türk Üstünlüğü

Yavuz Sultan Selim Dönemi

Yavuz Sultan Selim döneminde doğu ve güney sınırlarının güvenliği sağlandı. 1514 Çaldıran Savaşı ile Safevi tehlikesi önlendi ve doğu sınırları emniyete alındı.

1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşları sonucunda Memlük Devleti yıkıldı. Mısır, Suriye, Filistin ve Hicaz toprakları Osmanlı yönetimine katıldı.

Mısır Seferi’nin Sonuçları ve İlme Verilen Değer

Mısır Seferi ile halifelik Osmanlı Devleti'ne geçti ve Baharat Yolu kontrol altına alındı. Sefer sırasında alim Kemalpaşazâde’nin atından sıçrayan çamur üzerine padişahın gösterdiği hürmet, Osmanlı'nın ilme verdiği değeri simgeler.

Kanuni Dönemi ve Preveze Deniz Savaşı

Kanuni Sultan Süleyman döneminde Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması büyük başarılara imza attı.

1538 yılında gerçekleşen Preveze Deniz Savaşı ile Haçlı donanması mağlup edildi. Bu zaferle Akdeniz’deki Türk üstünlüğü kesinleşti ve Akdeniz bir Türk gölü hâline geldi.

Konuyu anlama alıştırmaları

Osmanlı Beyliği’nin Kuruluşu ve Coğrafi Konumu

Düşün: Bir beyliğin komşularıyla savaşmak yerine Bizans sınırında yer almayı tercih etmesi, büyüme hızını nasıl etkilemiş olabilir?

Fetihleri Kalıcı Kılan Temel Politikalar

Sen Olsan? Yeni fethettiğin bir bölgede halkın sana bağlanmasını ve kalıcı bir huzur sağlanmasını istesen nasıl bir yönetim politikası izlerdin?

Cihan Devleti Yolunda Dönüm Noktası: İstanbul’un Fethi

Hayal Et: 1453 yılında İstanbul kuşatması sırasında surların önüne kurulan devasa Şahi toplarının döküm alanındasın. Kuşatma hazırlıklarının fethin kaderini nasıl etkilediğini canlandır.

Sınırların Genişlemesi ve Akdeniz’de Türk Üstünlüğü

Karşılaştır: Karada kazanılan Ridaniye Savaşı ile denizde kazanılan Preveze Deniz Savaşı'nın Osmanlı Devleti'ne sağladığı stratejik kazançları kendi cümlelerinle kıyasla.

Özet

  • Osmanlı Beyliği: 1299 yılında Söğüt ve Domaniç çevresinde kurulan uç beyliğidir.
  • Gaza ve Cihat: İslam dinini korumak ve yaymak amacıyla gayrimüslimlere yapılan mücadeledir.
  • İskân Politikası: Balkanlar'a Anadolu'dan Türkmen nüfus yerleştirilerek fetihleri kalıcı kılan uygulamadır.
  • İstimalet Politikası: Fethedilen bölgelerdeki gayrimüslim halka uygulanan adaletli ve hoşgörülü yönetimdir.
  • Cihan Devleti Anlayışı: Türk cihan hâkimiyeti mefkûresi ile İslam dinini yayma düşüncesinin birleşimidir.
  • Rumeli Hisarı: İstanbul'un fethi öncesinde Boğaz'ın denetimini sağlamak amacıyla inşa edilen kaledir.
  • Şahi Topları: İstanbul'un fethinde surları yıkmak amacıyla özel olarak dökülen devasa toplardır.
  • İstanbul'un Fethi: 29 Mayıs 1453 tarihinde gerçekleşen ve Orta Çağ'ı kapatan tarihi olaydır.
  • Halifelik: Mısır Seferi sonrasında Osmanlı Devleti'ne geçen ve İslam dünyası liderliğini sağlayan makamdır.
  • Preveze Deniz Savaşı: 1538 yılında Haçlı donanmasına karşı kazanılan ve Akdeniz'i Türk gölü yapan zaferdir.

Düşün ve yorumla

Sence Osmanlı Devleti'nin kısa sürede bir cihan devleti hâline gelmesinde askerî fetihler mi yoksa uygulanan hoşgörü politikası mı daha etkili olmuştur?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.