Türkiye Cumhuriyeti’nin Yönetim Yapısı

Devletin temellerini oluşturan üç temel güç yasama, yürütme ve yargı organlarıdır. Bu üç yetkinin bir devlet içindeki dağılımı ve işleyiş biçimi yönetim yapısını belirler.

Kuvvetler Ayrılığı

1982 Anayasası'na göre üç erkin birbirinden bağımsız çalışmasına kuvvetler ayrılığı denir. Bu sistemde her güç kendi alanında bağımsız hareket eder ve diğer güçlerin yetki alanına müdahale edemez.

Kuvvetler Birliği

Millî Mücadele Dönemi'nde kararların hızlı alınması amacıyla 1921 Anayasası ile kuvvetler birliği ilkesi uygulanmıştır. 1921 Anayasası'na göre yasama ve yürütme yetkileri Büyük Millet Meclisinde toplanmış, Meclis başkanı hem meclisin hem de yürütmenin başı olmuştur.

Yasama Yetkisi

Toplum yaşamını düzenleyen kanunları yapma, değiştirme ve kaldırma yetkisine yasama gücü denir. Anayasamızın 7. maddesine göre yasama yetkisi Türk milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir ve bu yetki devredilemez.

TBMM'nin Yapısı ve Görevleri

TBMM, halk tarafından seçimle belirlenen 600 milletvekili ile faaliyet gösterir ve seçimler 5 yılda bir yapılır. Meclisin temel görevleri arasında kanun çıkarmak, para basılmasına karar vermek, genel ve özel af ilan etmek, bütçe tekliflerini görüşüp kabul etmek, uluslararası antlaşmaları onaylamak ve savaş ilanına karar vermek yer alır.

Kanun Yapım Süreci

Milletvekillerinin hazırladığı kanun teklifi öncelikle ilgili komisyonda incelenir. Komisyondan geçen teklif TBMM Genel Kurulunda görüşülüp çoğunlukla kabul edildikten sonra Cumhurbaşkanının onayına sunulur. Onaylanan metin Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer; anayasa değişikliklerinde ise gerekli durumlarda referandum adı verilen halk oylamasına gidilebilir.

Yürütme Yetkisi

Anayasa ve yasalar çerçevesinde devlet gücünü kullanma ve kararları uygulama yetkisine yürütme gücü denir. Anayasamızın 8. maddesine göre yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı tarafından yerine getirilir.

Cumhurbaşkanı Seçilme Şartları

Cumhurbaşkanı seçilebilmek için 40 yaşını doldurmuş olmak, yükseköğrenim yapmış bulunmak ve milletvekili seçilme yeterliliğine sahip bir Türk vatandaşı olmak gerekir. Cumhurbaşkanlığı forsu üzerindeki 16 yıldız tarihteki 16 büyük Türk imparatorluğunu, ortadaki güneş ise Türkiye Cumhuriyeti'ni temsil eder.

Cumhurbaşkanının Görevleri

Cumhurbaşkanı, cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atar ve görevden alır. Üst düzey bürokratları ve bazı yüksek yargı üyelerini seçmek, uluslararası antlaşmaları onaylamak, kanunları yayımlamak veya tekrar görüşülmesi için TBMM'ye geri göndermek (veto etmek) Cumhurbaşkanının görevleri arasındadır.

Yargı Yetkisi

Hukuk kurallarının uygulanmasını denetleme ve anlaşmazlıkları çözme yetkisine yargı gücü denir. Anayasamızın 9. maddesine göre yargı yetkisi Türk milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.

Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay

Anayasa Mahkemesi, çıkarılan kanunların anayasaya uygunluğunu denetler ve vatandaşların temel hak ve özgürlüklerini korur. Yargıtay ise adli mahkemeler tarafından verilen kararların son inceleme mercii olan en üst adli mahkemedir.

Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi

1868 yılında kurulan Danıştay, idari mahkemelerce verilen kararların son inceleme mercii olup idari davalara bakar. 1945 yılında kurulan Uyuşmazlık Mahkemesi ise adli ve idari yargı organları arasında ortaya çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer.

Sistem Değişikliği

Türkiye Cumhuriyeti'nde 2017 anayasa değişikliğiyle kabul edilen ve 9 Temmuz 2018 tarihinde yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi uygulanmaktadır. Bu sistemle birlikte daha önce uygulanan parlamenter sistem yapısında önemli değişiklikler gerçekleştirilmiştir.

Seçimler ve Yürütme Yapısı

Parlamenter sistemde Cumhurbaşkanı TBMM tarafından seçilirken yeni sistemde doğrudan halk tarafından seçilir. Seçimler farklı zamanlarda yapılmak yerine Cumhurbaşkanlığı ve TBMM seçimleri 5 yılda bir aynı gün düzenlenir. Yeni sistemde başbakanlık makamı kaldırılmış ve yürütme yetkisi tamamen Cumhurbaşkanında toplanmıştır.

Düzenleme ve Denetim Yetkileri

Bakanlar Kurulunun çıkardığı Kanun Hükmünde Kararname yerine Cumhurbaşkanlığı kararnamesi uygulaması getirilmiştir. Temel hak ve özgürlükler kararnamelerin kapsamı dışındadır ve bir konuda kanun varsa kanun kararnameye üstündür. Denetim mekanizması olarak gensoru kaldırılmış, bunun yerine yazılı soru önergesi yöntemi benimsenmiştir.