Sosyal Bilgiler 7. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 04 Yaşayan Demokrasimiz Konu 3/4

Ülkemizde Demokrasinin Gelişimi

Demokrasinin tarihsel süreçteki dönüm noktaları, Türk tarihindeki demokratikleşme adımları, anayasal gelişmeler, kadın hakları ve çok partili siyasi yaşama geçiş aşamaları.

Kazanımlar

22. Hafta1 Mart – 5 Mart

SB.7.4.3 Ülkemizdeki demokrasinin gelişimini, demokrasinin temel ilkeleri açısından yorumlayabilme

  1. a Demokrasinin temel nitelikleri ile ülkemizin demokrasi tarihi arasındaki ilişkiyi görsel/işitsel/dijital tarihî kaynaklardan inceler.

Konu araçları6 araç

Konu bölümleri

Demokrasinin Tanımı ve Tarihsel Gelişimi

Demokrasi, tarih boyunca farklı uygarlıkların katkılarıyla gelişerek günümüzdeki evrensel ilkelerine ulaşmıştır.

Dünya Tarihindeki Demokratik Gelişmeler;

  • Demokrasi kelimesi, Eski Yunanca "demos" ve "kratos" sözcüklerinin birleşimiyle halkın iktidarı anlamına gelir.
  • Antik Yunan Atina kent devletinde MÖ 6. yüzyılda meydanlarda oy kullanılarak doğrudan demokrasinin ilk örnekleri verilmiştir.
  • Antik Roma'da MÖ 5. yüzyılda hazırlanan On İki Levha Kanunları ile hukukun üstünlüğü ilkesi geliştirilmiştir.
  • Hz. Muhammed'in 632 yılındaki Veda Hutbesi, insan hakları, adalet ve eşitlik ilkelerini vurgulayan önemli bir metindir.
  • İngiltere'de 1215 tarihinde imzalanan Magna Carta ile kralın yetkileri ilk kez sınırlandırılmıştır.
  • İngiltere'de 1689 tarihli Haklar Bildirisi ile parlamentonun üstünlüğü ilkesi kabul edilmiştir.
  • 1776 Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi ve 1789 Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi eşitlik anlayışını pekiştirmiştir.
  • Birleşmiş Milletler 10 Aralık 1948 tarihinde İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi metnini kabul etmiştir.

Türk Tarihindeki Demokratik Adımlar;

  • Eski Türk devletlerindeki toy ve Osmanlı Devleti'ndeki Divan gibi yapılar danışma meclisi niteliği taşır.
  • 1876 yılında I. Meşrutiyet ilan edilerek Türk tarihinde halk ilk kez yönetime katılmıştır.
  • 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi açılarak egemenlik doğrudan Türk milletine verilmiştir.

Demokrasinin Temel Nitelikleri ve Seçim İlkeleri

Demokrasinin Temel Nitelikleri;

  • Demokratik yönetimler millî egemenlik, çoğulculuk, katılımcılık, eşitlik ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanır.
  • Farklı görüşlerin mecliste temsil edilmesi ve çok sayıda siyasi partinin varlığı çoğulculuk ilkesinin gereğidir.
  • Kadın ve erkek okur yazar oranlarının yıllar içinde dengelenmesi toplumsal eşitlik ilkesinin gelişimine somut bir örnektir.

Seçimlerin Temel İlkeleri;

  • Anayasanın 67. maddesine göre 18 yaşını dolduran her vatandaşın oy kullanabilmesi genel oy ilkesidir.
  • Her seçmenin sadece tek bir oy hakkına sahip olması eşit oy kuralıdır.
  • Seçmenin oyunu gizlice kullanması gizli oy, oyların herkesin önünde sayılması açık sayım ve döküm ilkesidir.
  • Seçmenin aracı olmadan bizzat sandığa gitmesi tek dereceli seçim, özgür iradesiyle karar vermesi serbest oy ilkesidir.

Dikkat Eşit oy her vatandaşın tek bir oy hakkı olmasını ifade ederken, genel oy 18 yaşını dolduran tüm vatandaşların seçmen sayılmasını ifade eder.

Cumhuriyet'in İlanı ve Anayasal Gelişmeler

Millî Mücadele sürecinde atılan adımlar, Türkiye Cumhuriyeti'nin anayasal düzenini ve cumhuriyet rejimini şekillendirmiştir.

TBMM'nin Açılışı ve İlk Anayasa;

  • 23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmış ve 8 Şubat 1921'de resmî adını onaylamıştır.
  • 20 Ocak 1921'de kabul edilen 23 maddelik 1921 Anayasası, Türkiye Devleti'nin ilk temel yasasıdır.
  • Savaş koşullarında hızlı karar alabilmek amacıyla 1921 Anayasası'nda kuvvetler birliği ilkesi benimsenmiştir.

Cumhuriyet'in İlanı ve 1924 Anayasası;

  • 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilerek devletin yönetim biçimi resmen belirlenmiştir.
  • 20 Nisan 1924'te yürürlüğe giren 1924 Anayasası ile vatandaşlık hakları ve devlet yapısı düzenlenmiştir.
  • 1924 Anayasası uyarınca seçme yaşı 22, seçilme yaşı 30 olarak belirlenmiş ve ilköğretim zorunlu tutulmuştur.

Çok Partili Hayata Geçiş ve Kadın Hakları

Siyasi Partiler ve Çok Partili Hayat Denemeleri;

  • 9 Eylül 1923'te kurulan Halk Fırkası, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk siyasi partisidir.
  • Kâzım Karabekir başkanlığında kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, ilk muhalefet partisidir.
  • 1930 yılında Ali Fethi Okyar tarafından Serbest Cumhuriyet Fırkası kurularak ikinci muhalefet partisi denemesi yapılmıştır.
  • 18 Temmuz 1945'te Nuri Demirağ liderliğinde kurulan Millî Kalkınma Partisi ile kesintisiz çok partili süreç başlamıştır.
  • 21 Temmuz 1946 tarihinde yapılan ilk çok partili genel seçim ile mecliste birden fazla parti yer almıştır.

Kadınlara Siyasal Hakların Verilmesi ile;

  • Türk kadını 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık ve 1934'te milletvekili seçilme haklarını elde etmiştir.
  • 1935 genel seçimlerinde 18 kadın milletvekili meclise girerek toplam mebusların %4,6'sını oluşturmuştur.
Detaylı konu anlatımı

Demokrasinin Tanımı ve Tarihsel Gelişimi

Demokrasinin Kavramsal Kökeni

Demokrasi, Eski Yunanca "demos" (halk) ve "kratos" (iktidar) kelimelerinin birleşmesiyle türemiş bir kavramdır. Bu sözcük, yönetim yetkisinin doğrudan halka ait olduğu iktidar biçimini ifade eder.

Dünya Tarihindeki Demokratik Gelişim

Demokrasinin ilk uygulamaları MÖ 6. yüzyılda Antik Yunan medeniyetindeki Atina kent devletinde halkın meydanlarda toplanıp karar almasıyla görülmüştür. MÖ 5. yüzyılda On İki Levha Kanunları ile Roma'da hukukun üstünlüğü ilkesi geliştirilmiştir. 632 yılında Veda Hutbesi insan hakları, eşitlik ve adalet ilkelerini vurgulayan önemli bir metin olmuştur.

İngiltere'de 1215 yılında imzalanan Magna Carta ile kralın yetkileri ilk kez sınırlandırılmıştır. 1689 yılındaki Haklar Bildirisi parlamentonun üstünlüğünü getirmiş, 1776 Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi ve 1789 Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi eşitlik anlayışını pekiştirmiştir. Birleşmiş Milletler 10 Aralık 1948 tarihinde İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi metnini kabul etmiştir.

Türk Tarihindeki Demokratik Adımlar

Türk tarihinde eski devletlerde görülen toy ve Osmanlı Devleti'ndeki Divan gibi yapılar danışma meclisi niteliğindedir. 1876 yılında ilan edilen I. Meşrutiyet ile halk ilk kez yönetime katılmış, ardından II. Meşrutiyet dönemi yaşanmıştır. 23 Nisan 1920 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi açılarak egemenlik doğrudan millete verilmiştir.

Demokrasinin Temel Nitelikleri ve Seçim İlkeleri

Demokrasinin Temel Nitelikleri

Demokratik bir sistemin varlığı katılımcılık, çoğulculuk, millî egemenlik ve hukukun üstünlüğü gibi ilkelerin uygulanmasına bağlıdır. Farklı görüşlerin mecliste temsil edilmesi ve vatandaşların yönetim süreçlerine dahil olması bu niteliklerin gereğidir.

Eşitlik ilkesi gereğince tüm vatandaşlar kanun önünde aynı haklara sahiptir. Türkiye'de okuryazarlık oranlarının kadın ve erkek nüfus arasında dengelenmesi toplumsal eşitliğin gelişimine somut bir örnektir.

Seçimlerin Temel İlkeleri

Anayasamızın 67. maddesi seçimlerin usulünü açıkça belirlemiştir. Genel oy ilkesi 18 yaşını dolduran her vatandaşa oy kullanma hakkı tanır. Eşit oy kuralı her seçmenin sadece tek bir oy hakkı bulunduğunu gösterir.

Oy kullanma esnasında baskı oluşmaması için gizli oy esası uygulanır. Sandıklar kapandıktan sonra oyların şeffaf biçimde sayılması açık sayım ve döküm ilkesidir. Seçmenin bizzat sandığa gitmesi tek dereceli seçim, özgür iradesiyle karar vermesi ise serbest oy ilkesidir.

Cumhuriyet'in İlanı ve Anayasal Gelişmeler

Meclisin Açılışı ve İlk Anayasa

Türkiye'de millî egemenliğe dayalı devlet yapısı 23 Nisan 1920 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi kurulmasıyla hayata geçmiştir. Meclis 8 Şubat 1921 tarihinde aldığı kararla resmî adını onaylamıştır.

Millî Mücadele koşullarında hazırlanan 20 Ocak 1921 tarihli 1921 Anayasası, 23 maddeden oluşan ilk temel yasadır. Bu anayasa ile egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu hüküm altına alınmıştır.

Cumhuriyet Rejimi ve 1924 Anayasası

29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edilerek devletin yönetim biçimi belirlenmiştir. Abdurrahman Şeref Bey meclisteki konuşmasında egemenliğin ulusa ait olmasının cumhuriyet rejimini ifade ettiğini belirtmiştir.

20 Nisan 1924 tarihinde yürürlüğe giren 1924 Anayasası vatandaş haklarını düzenlemiştir. Bu anayasanın 10. maddesi 22 yaşını bitirenlerin seçmen olmasını, 11. maddesi 30 yaşını bitirenlerin milletvekili seçilebilmesini ve 87. maddesi ilköğretimin zorunlu olmasını hükme bağlamıştır.

Çok Partili Hayata Geçiş ve Kadın Hakları

Siyasi Partiler ve Denemeler

Demokratik yaşamın gereği olan çoğulculuk için siyasi partiler kurulmuştur. 9 Eylül 1923'te kurulan Halk Fırkası Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk siyasi partisidir.

Kâzım Karabekir başkanlığında kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ilk muhalefet partisi olmuştur. 1930 yılında Ali Fethi Okyar tarafından Serbest Cumhuriyet Fırkası kurulmuş, ancak bu denemeler dönemin şartları nedeniyle kısa sürmüştür.

Kadınlara Siyasal Hakların Verilmesi

Türk kadını siyasal haklarına aşamalı olarak kavuşmuştur. Kadınlara 1930 yılında belediye seçimleri, 1933 yılında muhtarlık seçimleri ve 1934 yılında milletvekili seçimleri katılım hakkı tanınmıştır.

1935 genel seçimlerinde 18 kadın milletvekili meclise girerek %4,6 oran oluşturmuştur. 2023 seçimlerinde ise meclisteki kadın milletvekili sayısı 121'e yükselerek %20,1 oranına ulaşmıştır.

Kesintisiz Çok Partili Dönem

18 Temmuz 1945'te Nuri Demirağ liderliğinde Millî Kalkınma Partisi kurulmuş, ardından Demokrat Parti faaliyete geçmiştir.

21 Temmuz 1946 tarihinde ilk çok partili genel seçim yapılmıştır. Seçimler sonucunda Cumhuriyet Halk Partisi 397, Demokrat Parti 61 ve bağımsız adaylar 7 milletvekilliği kazanarak parlamentoda çok partili dönemi başlatmıştır.

Konuyu anlama alıştırmaları

Demokrasinin Tanımı ve Tarihsel Gelişimi

Karşılaştır: Antik Atina'daki doğrudan demokrasi ile günümüzdeki temsilî demokrasi arasındaki temel farkı kendi cümlelerinle ifade et.

Demokrasinin Temel Nitelikleri ve Seçim İlkeleri

Günlük Hayattan Bul: Seçim günü oy verme yerlerinde gizli oy ve açık sayım ilkelerinin nasıl uygulandığına dair gözlemlerini aktar.

Cumhuriyet'in İlanı ve Anayasal Gelişmeler

Hayal Et: 29 Ekim 1923 gecesi meclis binasında cumhuriyetin ilan edildiği anı ve halkın hissettiği duyguları canlandır.

Çok Partili Hayata Geçiş ve Kadın Hakları

Sen Olsan?: Kadınların seçme ve seçilme hakkının bulunmadığı bir mecliste ne tür toplumsal eksiklikler yaşanabileceğini değerlendir.

Özet

  • Demokrasi: Yönetme yetkisinin ve egemenliğin halka ait olduğu yönetim sistemidir.
  • Magna Carta: 1215 yılında İngiltere kralının yetkilerini tarihte ilk kez kısıtlayan belgedir.
  • Genel Oy: 18 yaşını doldurmuş olan her vatandaşın oy kullanma hakkına sahip olmasıdır.
  • Eşit Oy: Seçimlerde her seçmenin sadece bir oy kullanma hakkının bulunmasıdır.
  • Gizli Oy: Vatandaşların oylarını hiçbir baskı altında kalmadan kapalı ortamda kullanmasıdır.
  • 1921 Anayasası: Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen 23 maddelik ilk anayasadır.
  • Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası: Kâzım Karabekir başkanlığında kurulan ilk muhalefet partisidir.
  • 1934 Kadın Siyasal Hakları: Türk kadınlarına milletvekili seçme ve seçilme hakkının tanındığı kanuni düzenlemedir.
  • 1946 Genel Seçimleri: Türkiye'de farklı siyasi partilerin katılımıyla yapılan ilk genel seçimdir.

Düşün ve yorumla

Sence Türk kadınına seçme ve seçilme hakkının tanınması, ülkemizdeki demokratik kültürün gelişmesini ve toplumsal yaşamı nasıl etkilemiştir?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.