5. Sınıf • Sosyal Bilgiler • Yaşayan Demokrasimiz
28 soru — cevap anahtarıyla birlikte
1. Etkin bir vatandaşın haklarını bilmesi ve toplumsal sorumluluklarını yerine getirmesinin toplum düzenine sağladığı en temel fayda aşağıdakilerden hangisidir?
Etkin vatandaşlar, toplumsal sorunlara duyarlı bireyler olarak sorumluluklarını yerine getirdiklerinde toplumda huzur, adalet ve düzenin korunmasına doğrudan katkı sağlarlar [1, 2].
2. Satın aldığı ürünün fişini alan ve bir haksızlığa uğradığında Tüketici Hakem Heyetine başvurabilen kişi, haklarını bilen bir _____ olduğunu kanıtlar.
Doğru cevap: etkin vatandaş
Etkin vatandaş, vergisini ödeyerek sorumluluğunu yerine getiren ve haklarını yasal yollarla arayabilen, vatandaşlık bilinci gelişmiş kişidir [3, 4].
3. Eşleştirme Sorusu
4. Vatandaşlık okuryazarlığına sahip etkin bir bireyin karşılaştığı bir toplumsal sorun karşısında sergilemesi beklenen tutum aşağıdakilerden hangisidir?
Vatandaşlık okuryazarlığına sahip bireyler, toplumsal sorunlara karşı duyarlıdır ve bu sorunları yasal ve hukuki bilgiyle çözme becerisine sahiptir [2, 5].
5. Toplum içinde yaşayan insanların başkalarının haklarına saygılı olması ve kurallara uyması, bir toplumda _____ korunmasını ve sürdürülmesini sağlar.
Doğru cevap: toplumsal düzenin
Toplum düzeni, bireylerin karşılıklı olarak hak ve sorumluluklarını yerine getirmesi ve kurallara uyum sağlamasıyla devam eder [2, 6].
6. Aşağıdaki davranışlardan hangisi hem etkin vatandaş özelliklerini yansıtır hem de demokratik bir katılım hakkının kullanıldığını gösterir?
Seçimlerde oy kullanmak hem vatandaşlık sorumluluğudur hem de ülke yönetimine katılım hakkının doğrudan kullanılmasıdır [4, 7].
7. Bir bireyin sadece haklarını bilmesi yeterli değildir; toplumsal yaşamda bu haklarını yasal yollarla savunması onu _____ bir birey yapar.
Doğru cevap: etkin
Etkin vatandaşlık, sadece bilgi sahibi olmayı değil, bu bilgiyi davranışlarla destekleyerek sorunları çözme becerisini de gerektirir [1, 5].
8. Çevresindeki doğal varlıkları koruyan, bisiklet yoluna araç park edenleri uyaran ve geri dönüşüm projelerine katılan bir öğrenci hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Etkin vatandaşlar toplumsal sorunlara karşı kayıtsız kalmazlar ve çözüm üretmek için aktif olarak çaba sarf ederler [4, 8, 9].
9. Toplumdaki her bireyin kurallara uyarak üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmesine genel olarak _____ adı verilmektedir.
Doğru cevap: sorumluluk
Sorumluluk, bireyin topluma, ailesine ve kendisine karşı yerine getirmesi gereken ödev ve yükümlülüklerin tümüdür [6, 10].
10. Eşleştirme Sorusu
11. Bir devletin yasalarla belirlenmiş hak ve sorumluluklarına sahip olan üyesine ne ad verilir?
Ders kitabında vatandaş; bir devletin yasalarla belirlenmiş hak ve sorumluluklarına sahip olan üyesi olarak tanımlanmıştır.
12. Hak arama özgürlüklerini ve haklarını kullanabilme yeterliliğine sahip olmaya _____ adı verilmektedir.
Doğru cevap: vatandaşlık okuryazarlığı
Vatandaşlık okuryazarlığı; vatandaşların topluma uyum sağlamasını, karar alma süreçlerine dâhil olmasını ve haklarını kullanabilme yeterliliğini ifade eder.
13. Vatandaşlık okuryazarlığına sahip etkin bir birey için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Etkin vatandaşlık bilincine sahip bireyler toplumsal sorunlara karşı duyarlıdır ve sorunların çözümünde sorumluluk alırlar.
14. Eşleştirme Sorusu
15. Aşağıdakilerden hangisi etkin bir vatandaşın sahip olması gereken temel özelliklerden biri değildir?
Etkin vatandaşlar toplumsal sorunlara duyarlıdır, haklarını yasal yollarla ararlar ve sorumluluklarını yerine getirirler; sorunları görmezden gelmek pasif bir vatandaş özelliğidir [1, 2].
16. Etkin bir vatandaş, alışveriş yaptıktan sonra vergilendirmeye ve ülke ekonomisine katkı sağlamak amacıyla mutlaka _____ alır.
Doğru cevap: fiş veya fatura
Etkin vatandaşlık bilincine sahip bireyler, üretim ve vergilendirme sürecini desteklemek için her alışveriş sonunda fiş veya fatura alırlar [2].
17. Vatandaşların istek, şikâyet ve bilgi edinme haklarını kolayca kullanabilmeleri için kurulan ve dijital ortamda da hizmet veren merkez aşağıdakilerden hangisidir?
CİMER (Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi), vatandaşların dilekçe ve bilgi edinme haklarını kullanarak yönetimle iletişim kurmalarını sağlayan bir merkezdir [3].
18. Toplumsal sorunların çözümü için gönüllü olarak bir araya gelen bireylerin oluşturduğu _____ üye olmak etkin vatandaşlık davranışıdır.
Doğru cevap: sivil toplum kuruluşlarına
Etkin vatandaşlar, toplumsal dayanışmayı güçlendirmek ve sorunlara çözüm üretmek için sivil toplum kuruluşlarında aktif roller üstlenirler [2, 4].
19. Eşleştirme Sorusu
20. Mahallesindeki çöp kutularının günlerdir toplanmadığını fark eden ancak 'birileri bunu elbette çözer' diyerek yoluna devam eden Ahmet Bey'in bu tutumu aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
Etkin vatandaşlar toplumsal sorunlara karşı duyarlıdır ve çözüm için harekete geçerler; ancak bu sorunları görmezden gelmek etkin olmayan vatandaş özelliğidir. [1, 2]
21. Hatalı çıkan bir ürünü 'işe yaramaz' düşüncesiyle fişini çöpe attığı için iade edemeyen kişi, haklarını savunma konusunda _____ bir tutum sergilemiş olur.
Doğru cevap: etkin olmayan
Haklarını yasal yollarla aramayan ve sorumluluklarını ihmal eden bireyler, etkin olmayan vatandaş olarak tanımlanır. [1, 2]
22. Toplumda etkin vatandaş sayısının az olması ve insanların sorumluluklarını yerine getirmemesi aşağıdakilerden hangisine neden olabilir?
Vatandaşların toplumsal sorunlara kayıtsız kalması ve kurallara uymaması, toplum düzeninin bozulmasına ve huzurun azalmasına yol açabilir. [3, 4]
23. Eşleştirme Sorusu
24. Bir toplumda etkin vatandaş sayısının az olması ve insanların sorumluluklarını yerine getirmemesi aşağıdakilerden hangisine neden olabilir?
Kitaba göre, vatandaşların toplumsal sorumluluklarını yerine getirmemesi sorunların birikmesine ve toplum düzeninin bozulmasına yol açar.
25. Vatandaşların toplumsal sorunların çözümünde yetkili kurumlarla iş birliği yapması _____ korunmasına ve sürdürülmesine katkı sağlar.
Doğru cevap: toplumsal düzenin
Etkin vatandaşlar, toplumsal sorunları hak ve sorumlulukları çerçevesinde çözerek toplum düzenini korurlar.
26. Eşleştirme Sorusu
27. Aşağıdakilerden hangisi etkin vatandaş davranışlarının toplum düzenine sağladığı faydalardan biri değildir?
Etkin vatandaşlar kurallara uyarak ve iş birliği yaparak toplum düzenini güçlendirirken, sadece kendi isteklerine göre hareket etmek bu düzene zarar verir.
28. Etkin bir vatandaşın sorumluluk bilinciyle hareket etmesi, toplumdaki bireylerin kendilerini daha _____ hissetmelerini sağlar.
Doğru cevap: güvende
Temel hak ve sorumlulukların korunduğu, herkesin görevini yaptığı toplumlarda bireyler huzur ve güven içinde yaşarlar.