Türkçe 6. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 05 Bilim ve Teknoloji Konu 3/6

Söz Sanatları

Bağımsızlık Yolu temasında yer alan benzetme, kişileştirme, konuşturma, karşıtlık ve abartma söz sanatlarını örneklerle keşfedin.

Kazanımlar

27. Hafta12 Nisan – 16 Nisan

T.O.6.20 Metindeki söz sanatlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme

  1. a Okuduklarındaki söz sanatlarını belirler.
  2. b Söz sanatlarının metnin anlatımıyla ilişkisini ortaya koyar.

T.D.6.18 Dinlediğindeki/izlediğindeki söz sanatlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme

  1. a Dinlediğindeki/izlediğindeki söz sanatlarını belirler.
  2. b Dinlediğinin/izlediğinin anlatımıyla söz sanatlarının ilişkisini ortaya koyar.

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Benzetme Sanatı ve Ögeleri

Anlatımı güçlendirmek ve soyut kavramları somutlaştırmak amacıyla aralarında ilgi bulunan iki kavram arasında benzetme sanatı yapılır.

  • Aralarında ilgi olan iki kavramdan zayıf olanın güçlü olana yaklaştırılmasına benzetme denir.
  • Benzetme sanatı soyut kavramları somutlaştırarak zihinde daha kalıcı hâle getirir.
  • Özellikçe zayıf olan ögeye benzeyen, güçlü olan ögeye ise benzetilen denir.
  • İki varlık arasındaki ortak özelliğe benzetme yönü, ilişki kuran sözcüklere benzetme edatı denir.
  • Bir cümlede benzetme yapılması için dört ögenin birden bulunması şart değildir.

Kişileştirme ve Konuşturma

  • İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insana ait özelliklerin yüklenmesine kişileştirme denir.
  • İnsan dışındaki varlıkların insan gibi konuşturulması ve konuşturulan sözün söyletilmesi sanatına konuşturma denir.
  • Konuşturma sanatında, konuşturulan varlığın ağzından çıkan söz metinde doğrudan aktarılır.

Dikkat Konuşturma sanatının olduğu her cümlede kişileştirme vardır ancak her kişileştirmede konuşturma bulunmak zorunda değildir.

Karşıtlık ve Abartma

Anlatımı daha etkili kılmak ve duyguları daha güçlü aktarmak için karşıtlık ve abartma sanatlarına başvurulur.

  • Birbirine zıt düşünce, kavram veya durumların bir arada kullanılmasına karşıtlık denir.
  • Karşıtlık sanatı yalnızca zıt kelimelerin kullanılmasıyla değil, zıt durumların karşılaştırılmasıyla oluşur.
  • Bir olayın veya durumun olduğundan çok daha büyük veya küçük gösterilmesine abartma denir.
  • Abartma sanatı söylenmek istenen fikri daha çarpıcı hâle getirmek amacıyla kullanılır.
Detaylı konu anlatımı

Benzetme Sanatı ve Ögeleri

Benzetme (Teşbih)

Anlatımı güçlendirmek amacıyla, aralarında ortak özellik bulunan iki şeyden zayıf olanın güçlü olana yaklaştırılmasına benzetme denir. Bu sanat, soyut kavramları somutlaştırarak zihinde daha kalıcı hâle getirir.

Benzetme sanatının tam bir cümlede bulunabilecek dört temel ögesi vardır. Bunlar; benzeyen (özellikçe zayıf olan), benzetilen (özellikçe güçlü olan), benzetme yönü (iki varlık arasındaki ortak özellik) ve benzetme edatı (gibi, kadar vb. edatlar) olarak adlandırılır.

* Bizim askerlerimiz aslan gibi kuvvetlidir.

* Benzeyen: askerlerimiz

* Benzetilen: aslan

* Benzetme yönü: kuvvetli

* Benzetme edatı: gibi

* Bağımsızlık mücadelesi sönmeyen bir meşale gibi yolumuzu aydınlatır.

* Benzeyen: bağımsızlık mücadelesi

* Benzetilen: sönmeyen bir meşale

* Benzetme yönü: yolumuzu aydınlatması

* Benzetme edatı: gibi

Dikkat: Bir cümlede benzetme yapılması için dört ögenin de bulunması şart değildir. Sadece benzeyen ve benzetilen kullanılarak da benzetme sanatı yapılabilir.

Kişileştirme ve Konuşturma

Kişileştirme (Teşhis)

İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara, insana ait davranış ve özelliklerin yüklenmesine kişileştirme denir. Bu sanat sayesinde doğadaki varlıklar insan gibi hisseder, sevinir ya da üzülür.

Konuşturma (İntak)

İnsan dışındaki varlıkların insan gibi konuşturulması, onlara söz söyletilmesi sanatına konuşturma denir. Konuşturma sanatında, konuşturulan varlığın ağzından çıkan söz doğrudan aktarılır.

* Dalgalanan şanlı bayrak, gökyüzünde süzülürken rüzgâra selam veriyordu.

* Bu cümlede bayrağa insani bir özellik olan selam verme yetisi yüklenerek kişileştirme yapılmıştır.

* Göklerde dalgalanan bayrak, "Yurdumu canımdan çok seviyorum!" diye seslendi.

* Bu cümlede bayrağın doğrudan sözü aktarıldığı için konuşturma sanatı yapılmıştır.

Dikkat: Konuşturma sanatının olduğu her yerde mutlaka kişileştirme sanatı da vardır. Ancak her kişileştirme cümlesinde konuşturma sanatı bulunmak zorunda değildir.

Karşıtlık ve Abartma

Karşıtlık (Tezat)

Birbirine zıt düşünce, kavram veya durumların, anlatımı kuvvetlendirmek amacıyla bir arada kullanılmasına karşıtlık denir. Bu sanat, sadece zıt kelimelerin yan yana gelmesi değil, zıt durumların karşılaştırılmasıdır.

Abartma (Mübalağa)

Bir özelliğin, durumun ya da olayın olduğundan çok daha büyük veya çok daha küçük gösterilerek anlatılmasına abartma denir. Bu sanat, söylenmek istenen fikri daha çarpıcı kılmak için kullanılır.

* Dün esir sayılmak istenen millet, bugün bağımsız bir devlet kurmuştu.

* Bu cümlede "esir" ve "bağımsız" zıt durumları bir arada kullanılarak karşıtlık sanatı yapılmıştır.

* Şehitlerimizin haberi gelince gözyaşlarımız sel oldu aktı.

* Bu cümlede gözyaşlarının miktarını vurgulamak için durum olduğundan çok daha büyük gösterilerek abartma yapılmıştır.

* Cepheye mermi taşıyan anaların ayakları soğuktan donsa da yürekleri vatan sevgisiyle yanıyordu.

* Bu cümlede "donmak" ve "yanmak" durumları karşıtlık oluşturmaktadır.

* Vatanı kurtarmak için dünyaları önüne serseler yine de yolundan dönmezdi.

* Bu cümlede kararlılığı belirtmek için "dünyaları önüne sermek" ifadesiyle abartma yapılmıştır.

Konuyu anlama alıştırmaları

Benzetme Sanatı ve Ögeleri

Karşılaştır: "Vatan sevgisi kalbimizde aşılmaz bir kale gibidir." cümlesinde yer alan benzetme ögelerini kendi zihninizde belirleyiniz.

Kişileştirme ve Konuşturma

Karşılaştır: "Yorgun mermiler siperde sessizce bekliyordu." cümlesi ile "Mermi, 'Vatan için ileri!' diye haykırdı." cümlesi arasındaki farkı söz sanatları yönünden açıklayınız.

Karşıtlık ve Abartma

Dene: "Yurdumuzu kurtarmak için bir damla kanımız kalsa bile savaşırız." cümlesindeki abartma ögesini belirleyip cümleyi karşıtlık sanatı içerecek şekilde yeniden yazınız.

Özet

  • Benzetme: Aralarında ortak yön bulunan iki kavramdan zayıf olanın güçlü olana benzetilmesi sanatıdır.
  • Kişileştirme: İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insana özgü nitelikler kazandırılmasıdır.
  • Konuşturma: İnsan dışı varlıkların insan gibi konuşturulması ve sözlerinin doğrudan aktarılmasıdır.
  • Karşıtlık: Anlamı güçlendirmek amacıyla birbirine zıt kavramların veya durumların bir arada kullanılmasıdır.
  • Abartma: Bir özelliğin ya da durumun olduğundan çok daha büyük veya küçük gösterilmesidir.

Düşün ve yorumla

Sence bağımsızlık mücadelesini anlatan bir şiirde duyguları en güçlü şekilde hissettiren söz sanatı hangisidir?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.