Türkçe 6. Sınıf Konu anlatımı

Ünite 03 Farklı Dünyalar Konu 5/8

İki Noktanın Kullanımı

Farklı Dünyalar temasında iki noktanın örnek verme, açıklama yapma ve karşılıklı konuşmalardaki önemli rollerini kurallarıyla öğreniyoruz.

Kazanımlar

16. Hafta4 Ocak – 8 Ocak

T.Y.6.21 Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme

  1. a Yazım kurallarını uygular.
  2. b Noktalama işaretlerini uygun biçimde kullanır.

Konu araçları7 araç

Konu bölümleri

Örnek Verilecek Cümlelerin Sonu

Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlelerin sonuna iki nokta getirilir.

  • Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna iki nokta konur.
  • Örnekler özel isim değilse ve cümle oluşturmuyorsa küçük harfle başlar.
  • İki noktadan sonra sıralanan örnekler özel isim ise büyük harfle başlatılır.

Açıklama Yapılacak Cümlelerin Sonu

Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlelerin sonuna iki nokta getirilir.

  • Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna iki nokta konur.
  • İki noktadan sonra gelen açıklama bağımsız bir cümle ise büyük harfle başlar.
  • Cümle niteliği taşımayan sözcük veya sözcük grupları küçük harfle başlar.

Dikkat İki noktadan sonra gelen açıklama tam bir cümle ise örnek sıralamasından farklı olarak mutlaka büyük harfle başlar.

Karşılıklı Konuşmalarda Konuşan Kişiden Sonra

Karşılıklı konuşma içeren metinlerde konuşan kişiyi belirtmek için kullanılır.

  • Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra iki nokta konur.
  • Tiyatro metinlerinde ve edebi diyaloglarda konuşmacı adının hemen ardından iki nokta kullanılır.

Dikkat Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözden sonra kısa çizgi veya virgül değil, iki nokta kullanılır.

Detaylı konu anlatımı

Örnek Verilecek Cümlelerin Sonu

Örnekleme

Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna iki nokta konur. Bu işaret, okuyucuya anlatılan durumla ilgili örneklerin başlayacağını bildirir.

Eğer iki noktadan sonra gelen örnekler özel isim değilse ve bağımsız bir cümle kurmuyorsa küçük harfle başlar. Ancak örnekler özel isimle başlıyorsa büyük harfle başlatılır.

Örnekler:

* Doğru: Bu yaz iki ülkeyi gezdik: Mısır ve İspanya. (Örnekler özel isim olduğu için büyük harfle başladı.)

* Doğru: Gezide farklı ülkelerin mutfaklarından lezzetler tattık: paella, kuskus, suşi. (Cümle niteliğinde olmayan örnekler küçük harfle başladı.)

* Yanlış: Gezide farklı ülkelerin mutfaklarından lezzetler tattık: Paella, kuskus, suşi. (Özel isim olmayan örnek büyük harfle başlatılamaz.)

Dikkat: İki noktadan sonra sadece örnekler sıralanıyorsa ve bu örnekler tamamlanmış bir cümle kurmuyorsa ilk harf küçük yazılır.

Açıklama Yapılacak Cümlelerin Sonu

Açıklama

Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna iki nokta konur. Bu kullanımda amaç, bir kavramın tanımını yapmak veya bir durumun nedenini okuyucuya aktarmaktır.

İki noktadan sonra gelen açıklama bağımsız, tamamlanmış bir cümle ise büyük harfle başlar. Eğer açıklama tek bir sözcük veya sözcük grubu şeklindeyse ve cümle kurmuyorsa küçük harfle başlar.

Örnekler:

* Doğru: İspanya'nın ünlü yemeği paella şudur: Tavuk ve balık etinden yapılan, içindeki safran nedeniyle sarı renkli olan bir pilav türüdür. (Açıklama tam bir cümle olduğu için büyük harfle başladı.)

* Doğru: En büyük hayalim tek bir şeydir: dünyayı gezmek. (Açıklama cümle niteliğinde olmadığı için küçük harfle başladı.)

* Yanlış: En büyük hayalim tek bir şeydir: Dünyayı gezmek. (Cümle niteliğinde olmayan açıklama büyük harfle başlatılamaz.)

Dikkat: İki noktadan sonra gelen açıklama tam bir cümle ise mutlaka büyük harfle başlar. Bu kural, örnek sıralama kuralından farklıdır.

Karşılıklı Konuşmalarda Konuşan Kişiden Sonra

Karşılıklı Konuşma

Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra iki nokta konur. Bu kullanım genellikle tiyatro metinlerinde, hikâyelerde veya karşılıklı diyalogların yer aldığı bilgilendirici metinlerde karşımıza çıkar.

Örnekler:

* Doğru: Ayşe: Merhaba!

* Doğru: Öğretmen: Çocuklar, yarın kutup bölgelerindeki yaşamı işleyeceğiz.

* Yanlış: Ayşe - Merhaba! (Konuşan kişiden sonra iki nokta yerine kısa çizgi kullanılması yanlıştır.)

Dikkat: Konuşan kişiyi belirten sözden sonra kısa çizgi ya da virgül değil, iki nokta konur.

Konuyu anlama alıştırmaları

Örnek Verilecek Cümlelerin Sonu

Dene: 'Mısır gezisinde çölde görebileceğimiz bazı şeyler şunlardır deve kum tepeleri vaha' cümlesindeki noktalama ve yazım hatalarını belirleyip cümleyi yeniden yaz.

Açıklama Yapılacak Cümlelerin Sonu

Karşılaştır: 'Tek bir amacım var: yeni kültürler tanımak.' ile 'Yeni kültürler tanımak bana çok şey kattı: hoşgörü, bilgi ve dostluk.' cümlelerindeki iki noktanın işlevlerini karşılaştır.

Karşılıklı Konuşmalarda Konuşan Kişiden Sonra

Dene: Bir tiyatro metninde 'Eskimo' ve 'Avcı' karakterlerinin konuşmalarını göstermek için iki noktayı nasıl kullanırsın? Kısa bir diyalog yaz.

Özet

  • İki Nokta: Kendisiyle ilgili örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlelerin sonuna ya da karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konan işarettir.
  • Örnek Sıralama: İki noktadan sonra gelen örnekler cümle niteliğinde değilse küçük harfle başlatılır.
  • Açıklama Cümlesi: İki noktadan sonra gelen açıklama tam bir cümle ise büyük harfle başlar.
  • Karşılıklı Konuşma: Tiyatro ve diyaloglarda konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra iki nokta konur.
  • Özel İsimler: İki noktadan sonra sıralanan örnekler özel isim ise her zaman büyük harfle yazılır.

Düşün ve yorumla

Sence yazılı iletişimde iki nokta işareti olmasaydı, okuduğumuz metinlerdeki örnekleri ve açıklamaları anlamak zorlaşır mıydı?

…soru

Kavrama testi

Ne kadar anladın?

Kavrama testiyle kendini dene. Yarım bıraktığın test kaldığın yerden devam eder.