Gökyüzündeki Komşumuz: Ay Soru Bankası

1. Ay'ın kendi etrafındaki dönme ve Dünya etrafındaki dolanma hareketleri ile Dünya'dan görünümü arasındaki ilişki düşünüldüğünde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• ✓ Ay'ın kendi ekseni etrafındaki dönme süresi ile Dünya etrafındaki dolanma süresi birbirine eşit olduğundan Dünya'dan hep aynı yüzü görünür; ancak konumu değiştikçe farklı evrelerde gözlemlenir.
• Ay'ın dolanma hareketi saatin dönme yönüyle aynı, dönme hareketi ise saatin tersi yönünde olduğundan Dünya'dan her zaman farklı yüzleri gözlemlenir.
• Ay, Dünya ile birlikte Güneş etrafında dolanırken kendi etrafında çok daha hızlı döndüğü için her gece tüm yüzeyleri sırayla tamamen karanlık görünür.
• Ay kendi ekseni etrafında dönme hareketi yapmadığı için Dünya'dan her gün tamamen farklı bir yüzü ve her zaman dolunay evresi görünür.

Ay'ın kendi ekseni etrafında dönme süresi ile Dünya etrafındaki dolanma süresi neredeyse birbirine eşittir. Bu nedenle Dünya'dan bakıldığında Ay'ın hep aynı yüzü görünür.

2. Ay'ın atmosfer özellikleri ile bu durumun Ay yüzeyindeki fiziksel değişimler ve insan izleri üzerindeki etkileri hakkında verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

• Ay yüzeyindeki sıcaklık farkları atmosferin kalın olmasından kaynaklanır ve bu durum sadece kumların oluşmasını engelleyerek astronot izlerini yok eder.
• Ay'da rüzgâr ve yağış gibi hava olayları çok şiddetli yaşandığından astronotların ayak izleri ve uzay araçlarının tekerlek izleri anında silinir.
• Ay'ın atmosferi çok kalın olduğu için gök taşları yüzeye hiç ulaşamaz, bu nedenle Ay yüzeyinde çukurlar ve kraterler bulunmaz.
• ✓ Ay'ın atmosferi yok denecek kadar ince olduğundan hava olayları görülmez ve astronotların izleri uzun yıllar değişmeden kalır; gök taşları da engellenemediği için yüzeyde kraterler oluşur.

Ay'ın atmosferi yok denecek kadar ince olduğu için rüzgâr ve yağış gibi hava olayları gerçekleşmez; bu sebeple astronotların ayak izleri bozulmadan kalır. Ayrıca atmosferin ince olması gök taşlarının yüzeye düşerek kraterleri oluşturmasına neden olur.

3. Ay'ın Dünya etrafındaki yörüngesinin yapısı ile gökyüzündeki görünümünün değişmesi (Süper Ay) arasındaki bağlantıyı açıklayan doğru ifade hangisidir?

• Ay'ın Dünya'dan her yıl yaklaşık 4 santimetre uzaklaşması nedeniyle gökyüzünde her geçen gün daha da büyük görünmesine Süper Ay denir.
• Ay'ın kendi ekseni etrafında dönerken Güneş'e en uzak konuma ulaştığı şişkin ay evresinde gökyüzünde dev bir ışık küresi şeklinde parlamasına Süper Ay denir.
• Gök taşlarının çarpması sonucu Ay yüzeyindeki kraterlerin birleşmesiyle Ay'ın gökyüzünde aniden normalden on kat daha büyük görünmesine Süper Ay denir.
• ✓ Ay'ın yörüngesinin basık çember gibi olması nedeniyle Dünya'ya en yakın olduğu anda dolunay veya yeni ay evresine denk gelirse daha büyük görünür ve buna Süper Ay denir.

Ay'ın Dünya etrafındaki yörüngesi basık çember gibidir. Ay bu yörüngede dolanırken bazen Dünya'ya yaklaşır; bu anda yeni ay veya dolunay evresine denk gelirse daha büyük görünür ve buna Süper Ay denir.

4. Türk-İslam bilim insanı Ali Kuşçu'nun Ay ile ilgili yaptığı çalışmalar ve Ay yüzeyinin özellikleri hakkında verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

• Ali Kuşçu Ay'ın yörüngesini tam daire olarak çizmiş ve Ay yüzeyindeki derin çukurların sadece rüzgâr aşındırmasıyla oluştuğunu ispatlamıştır.
• Ali Kuşçu, Ay'ın dolanma yönünün saatin dönme yönüyle aynı olduğunu kanıtlamış ve kraterlerin sönmüş sıcak volkanlar olduğunu belirtmiştir.
• Ali Kuşçu, Ay yüzeyinde su bulunduğunu ve kraterlerin okyanus sularının buharlaşmasıyla oluşan derin vadi ve düzlükler olduğunu 'Fethiye' kitabında açıklamıştır.
• ✓ Ali Kuşçu, Ay'ın yüzeyindeki Toros sıradağlarının üzerindeki kraterlere Türk isimleri vermiş olup bu kraterler ince atmosfer nedeniyle düşen gök taşlarıyla oluşmuştur.

Ali Kuşçu, Ay'ın yüzeyindeki kraterleri ve sıradağları incelemiş, sıradağların üzerindeki kraterlere Türk isimleri vermiştir. Kraterler, atmosferin çok ince olması nedeniyle gök taşlarının düşmesiyle oluşan çukurlardır.

5. Ay'ın evrelerinin tamamlanma süresi ve bu sürenin günlük yaşamda kullanılan takvim ve dinî günler üzerindeki etkisi ile ilgili hangi ifade doğrudur?

• ✓ Ay'ın evrelerinin tamamlanma süresi olan yaklaşık 29,5 gün '1 ay' olarak adlandırılır; Ramazan ayı ve dinî bayramların tarihleri de Ay'ın bu hareketine göre belirlenir.
• Ay'ın atmosfer kalınlığının değişme süresi olan 1 hafta '1 ay' olarak adlandırılır ve evreler bu sürede hiç değişmeden aynı şekliyle gözlemlenir.
• Ay'ın kendi ekseni etrafındaki dönme süresi olan 24 saat '1 ay' olarak adlandırılır ve tüm dinî günler Güneş'in dönme hareketine göre belirlenir.
• Ay'ın Dünya ile birlikte Güneş etrafında dolanma süresi olan 365 gün '1 ay' olarak adlandırılır ve dinî bayramlar her yıl aynı tarihte sabit kalır.

Ay'ın evrelerinin tamamlanma süresi yaklaşık 29,5 gündür. Bu geçen süre 1 ay olarak adlandırılır. Ramazan ayı ve dinî bayramların tarihleri gök cisimlerinden Ay'ın bu hareketine göre belirlenir.

6. Ay'da rüzgâr ve yağış gibi hava olaylarının gerçekleşmemesi ve atmosferinin yok denecek kadar ince olması nedeniyle gök taşları yüzeye doğrudan düşerek _____ adı verilen irili ufaklı çukurları oluşturur.

Doğru cevap: krater

Ay'ın atmosferi çok ince olduğu için gök taşları yüzeye çarpar ve krater adı verilen çukurları oluşturur.

7. Ay yüzeyinde sıcaklığın gece -174 °C, gündüz ise 125 °C'u bulması, bu yüksek _____ farkı sebebiyle yüzeydeki kaya, taş ve kumların parçalanarak toza dönüşmesini hızlandırır.

Doğru cevap: sıcaklık

Ay yüzeyinin gündüz çok ısınıp gece çok soğuması, yüksek sıcaklık farkı nedeniyle kaya, taş ve kumların parçalanmasını hızlandırarak toza dönüştürür.

8. Kendisi bir ışık kaynağı olmadığı hâlde Güneş'ten aldığı ışığı yansıtan Ay'ın gökyüzünde her gece farklı şekillerde görünmesi, onun Dünya etrafındaki _____ hareketi sırasında konumunun değişmesiyle ilgilidir.

Doğru cevap: dolanma

Ay'ın farklı şekillerde görünmesine Ay'ın evreleri denir ve bu durum Ay'ın Dünya etrafındaki dolanma hareketi ile ilişkilidir.

9. Ay'ın kendi ekseni etrafındaki dönme ve Dünya etrafındaki dolanma hareketlerinin yönü ortaktır ve her iki hareket de _____ yönünün tersine gerçekleşir.

Doğru cevap: saatin dönme

Ay'ın dönme ve dolanma hareketleri saatin dönme yönünün tersine gerçekleşir.

10. Eşleştirme Sorusu

• Dolunay → Dünya'nın Güneş ve Ay arasında olduğu, Ay'ın Dünya'ya bakan yüzünün tamamen aydınlık göründüğü ana evre
• Ali Kuşçu → Ay'ın yörüngesini ve kraterlerini inceleyen, sıradağlara Türk isimleri veren astronom
• Terminatör → Ay'ın aydınlık ve karanlık bölgesini birbirinden ayıran sınır çizgisi
• Süper Ay → Ay'ın yörüngesinin basık çember şeklinde olması sebebiyle Dünya'ya en yakın olduğu evredeki büyük görünümü
• Krater → Atmosferin çok ince olması nedeniyle gök taşlarının Ay yüzeyine çarparak oluşturduğu çukurlar

11. Eşleştirme Sorusu

• Ay'ın evreleri süresi → Yaklaşık 29,5 gün süren, tüm evrelerin tamamlanıp 1 ay olarak adlandırıldığı süre
• Ay'ın dönme yönü → Kendi ekseni etrafında saatin dönme yönünün tersine yaptığı hareket
• Yeni Ay → Ay'ın, Güneş ve Dünya arasında olduğu, Dünya'dan bakıldığında aydınlık yüzünün hiç görünmediği evre
• Ay'ın dolanma süresi → Yaklaşık 27,3 gün süren ve kendi etrafındaki dönme süresiyle eşit olan süre

12. Dünya'nın tek doğal uydusu olan Ay'ın ışık yayma özelliği ve geometrik şekli hakkında verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

• Ay, bir ışık kaynağı olup kendi ürettiği ışığı yayar ve şekli düz bir daireye benzer.
• Ay, sadece geceleri ışık üreten sıcak bir yıldızdır ve şekli silindir biçimindedir.
• Ay, Dünya'dan gelen ışığı yansıtarak parlar ve şekli küp biçimindedir.
• ✓ Ay, kendisi bir ışık kaynağı değildir; Güneş'ten aldığı ışığı yansıtır ve şekli küreye benzer.

Ay, kendisi bir ışık kaynağı olmadığı için Güneş'ten aldığı ışığı yansıtır. Şekli ise tıpkı Dünya gibi küreye benzer.

13. Ay'ın atmosferinin yok denecek kadar ince olmasının Ay yüzeyindeki değişimler üzerindeki etkisi hangi seçenekte doğru açıklanmıştır?

• Kalın bir koruma kalkanı görevi gördüğü için Ay yüzeyine gök taşlarının çarpmasını tamamen engeller.
• Atmosferin ince olması rüzgârların şiddetini artırır ve yüzeyde derin vadiler ile geniş okyanuslar oluşturur.
• Hava olaylarının çok şiddetli yaşanmasına sebep olarak astronotların ayak izlerinin anında silinmesini sağlar.
• ✓ Gök taşları ince atmosferi geçip yüzeye çarparak krater adı verilen çukurları oluşturur ve rüzgâr olmadığı için astronotların ayak izleri bozulmadan kalır.

Ay'ın atmosferi çok ince olduğu için gök taşları yüzeye kolayca çarparak kraterleri oluşturur ve rüzgâr gibi hava olayları yaşanmadığı için izler silinmeden kalır.

14. Ay'da gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkının çok fazla olması nedeniyle taş ve kayalar parçalanır ve bu durum Ay yüzeyinin büyük bir kısmının _____ kaplı olmasına yol açar.

Doğru cevap: tozla

Ay yüzeyindeki yüksek sıcaklık farkı, kayaçların parçalanarak ufalanmasını hızlandırır ve yüzeyin tozla kaplanmasına neden olur.

15. Eşleştirme Sorusu

• Krater → Atmosferin ince olması nedeniyle gök taşlarının Ay yüzeyine çarparak oluşturduğu çukurlar
• Doğal uydu → Gezegenlerin etrafında belirli bir yörüngede hareket eden ve Ay'ın da dâhil olduğu gök cismi türü
• Toz → Ay yüzeyinde rüzgâr olmaması sayesinde astronotların ayak izlerinin üzerinde yıllarca kaldığı madde
• 384.400 km → Dünya ile Ay arasında bulunan yaklaşık uzaklık değeri

16. Dünya'dan gökyüzüne bakıldığında Ay'ın her zaman aynı yüzünün görünmesinin sebebi Ay'ın hangi iki özelliğinin neredeyse birbirine eşit olmasından kaynaklanır?

• Kendi ekseni etrafındaki dönme yönü ile Dünya'nın dönme yönünün
• ✓ Kendi ekseni etrafındaki dönme süresi ile Dünya etrafındaki dolanma süresinin
• Ay'ın atmosfer kalınlığı ile Dünya'nın katman sayısının
• Güneş etrafındaki dolanma süresi ile Dünya'nın kendi etrafında dönme süresinin

Ay'ın kendi ekseni etrafındaki dönme süresi ile Dünya etrafındaki dolanma süresi neredeyse birbirine eşittir. Bu nedenle Dünya'dan bakıldığında Ay'ın hep aynı yüzü gözlemlenir.

17. Ay'ın kendi ekseni etrafındaki dönme hareketi ile Dünya etrafındaki dolanma hareketinin ortak yönü, _____ yönünün tersi yönündedir.

Doğru cevap: saatin dönme

Ay'ın hem kendi ekseni etrafında dönme hareketi hem de Dünya etrafındaki dolanma hareketi saatin dönme yönünün tersi yönündedir.

18. Ay'ın kendi ekseni etrafındaki dönme hareketi ile Dünya etrafındaki dolanma hareketini tamamladığı yaklaşık süre aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

• Tam olarak 24 saat
• Yaklaşık 29,5 gün
• ✓ Yaklaşık 27,3 gün
• Yaklaşık 365 gün 6 saat

Ay'ın kendi ekseni etrafındaki dönme hareketi yaklaşık 27,3 günde tamamlanır. Dünya etrafındaki dolanma hareketi de yaklaşık aynı sürede gerçekleşir.

19. Eşleştirme Sorusu

• Dolanma hareketi → Ay'ın Dünya etrafında ve Dünya ile birlikte Güneş etrafında yaptığı hareket
• 27,3 gün → Ay'ın kendi etrafında dönme ve Dünya çevresinde dolanma hareketlerini tamamlama süresi
• Dönme hareketi → Ay'ın kendi ekseni etrafında saatin tersi yönünde gerçekleştirdiği hareket

20. Ay'ın gökyüzünde her gece farklı şekillerde görünmesinin (Ay'ın evrelerinin oluşmasının) temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

• Güneş'in Dünya etrafında dolanırken Ay'ın arkasında kalması
• Ay yüzeyine çarpan gök taşlarının yeni kraterler oluşturması
• Ay'ın kendi ekseni etrafında dönerken sıcaklığının sürekli değişmesi
• ✓ Ay'ın Dünya etrafındaki dolanma hareketi sırasında Dünya ve Güneş'e göre konumunun değişmesi

Ay'ın dolanma hareketi sırasında Dünya ve Güneş'e göre konumu değişir. Bu durum, Ay'ın ışık alan kısımlarının değişmesine ve Dünya'dan farklı şekillerde görünmesine yol açar.

21. Ay'ın yeni ay, ilk dördün, dolunay ve son dördün olmak üzere dört ana evresi vardır. Ay'ın birbirini takip eden iki ana evresi arasında geçen yaklaşık süre ne kadardır?

• Yaklaşık bir yıl
• ✓ Yaklaşık bir hafta
• Tam olarak 24 saat
• Yaklaşık 29,5 gün

Ay'ın birbirini takip eden iki ana evresi arasında geçen süre yaklaşık bir haftadır.

22. Bir öğrenci fen bilimleri dersinde tasarladığı 'Ay'ın Evreleri' modelini yeni kanıtlara bağlı olarak geliştirmek istemektedir. Bilimsel tasarımlar yapan bu öğrencinin model geliştirme aşamasında yapması beklenen doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir?

• Modeli değiştirmeden doğrudan bilim şenliğinde sunmak üzere saklamak
• Modeli tamamıyla bırakıp başka bir ünitenin konusuna geçiş yapmak
• Arkadaşlarının tasarımlarını incelemeden kendi modelini hatasız kabul etmek
• ✓ Modeli üzerinde denemeler yaparak elde ettiği veriler ile gözlemlerini kaydetmek

Model geliştirme aşamasında öğrencilerden denemeler yapmaları ve elde ettikleri veriler ile gözlemlerini kaydetmeleri beklenir.

23. Ay'ın bütün evrelerinin tamamlanma süresi yaklaşık 29,5 gündür ve geçen bu süre günlük yaşamda _____ olarak adlandırılır.

Doğru cevap: 1 ay

Ay'ın evrelerinin tamamlanma süresi yaklaşık 29,5 gündür. Bu geçen süre 1 ay olarak adlandırılır.

24. Ay'ın üzerinde gökyüzü gözlemleri sırasında net olarak fark edilen, Ay'ın aydınlık ve karanlık bölgesini birbirinden ayıran sınıra _____ adı verilir.

Doğru cevap: Terminatör

Ay'ın aydınlık ve karanlık bölgesini ayıran çizgiye 'Terminatör' denir.

25. Eşleştirme Sorusu

• Dolunay → Dünya'nın Güneş ve Ay arasında olduğu, Ay'ın Dünya'ya bakan yüzünün tamamen aydınlık olduğu evre
• İlk dördün → Dünya'dan bakıldığında Ay'ın 'D' harfi gibi göründüğü ana evre
• Yeni ay → Ay'ın Güneş ve Dünya arasında olduğu, Dünya'dan bakıldığında ışık alan yüzeyinin hiç görünmediği evre
• Son dördün → Dünya'dan bakıldığında Ay'ın 'ters D' harfi gibi göründüğü ana evre

26. Fatih Sultan Mehmet tarafından İstanbul'daki Ayasofya Medresesine müderris olarak görevlendirilen, yazdığı 'Fethiye' isimli eseri o dönemde astronomi ve coğrafya alanında en önemli başvuru kaynağı kabul edilen bilim insanı kimdir?

• ✓ Ali Kuşçu
• Biruni
• Fergani
• Cacabey

Ali Kuşçu, Fatih Sultan Mehmet tarafından görevlendirilmiş ve yazdığı 'Fethiye' adlı eser uzun yıllar en önemli astronomi başvuru kitabı kabul edilmiştir.

27. Öğrencilerin hazırladıkları Ay Gözlemi çalışmalarını sınıfta arkadaşlarına sundukları 'Ay Gözlemi-2' etkinliğinde, birbirlerinin ürünlerini değerlendirmek için kullandıkları yıldız sembollerinin derecelendirmesi hangi seçenekte tam olarak verilmiştir?

• Zayıf, Orta, İyi
• Gözlemlendi, Doğrulandı, Tamamlandı
• Eksik, Orta, Başarılı
• ✓ Geliştirilebilir, Beğendim, Mükemmel

Ay Gözlemi-2 etkinliğinde hazırlanan ürünler arkadaşlar tarafından 'Geliştirilebilir', 'Beğendim' ve 'Mükemmel' dereceleriyle değerlendirilmektedir.

28. Astronomi bilgini Ali Kuşçu, Ay'ın yüzeyinde bulunan _____ sıradağlarının üzerinde yer alan kraterlere Türk isimleri vermiştir.

Doğru cevap: Toros

Ali Kuşçu, Ay yüzeyindeki Toros sıradağları üzerindeki kraterleri incelemiş ve buralara Türk isimleri vermiştir.

29. Eşleştirme Sorusu

• Toros sıradağları → Ali Kuşçu'nun üzerindeki kraterlere Türk isimleri verdiği Ay yüzeyindeki yükseltiler
• Ay Gözlemi-2 → Hazırlanan gözlem ürünlerinin sınıfta sunulup arkadaşlar tarafından yıldızlarla değerlendirildiği etkinlik
• Fethiye → Ali Kuşçu'nun gök cisimlerinin konumlarını irdelediği ünlü astronomi ve coğrafya kitabı