5. Sınıf • Sosyal Bilgiler • Evimiz Dünya
26 soru — cevap anahtarıyla birlikte
1. Bir ilde sanayi tesislerinin kurulması ve ulaşım yollarının gelişmesi, o ilin yoğun göç almasına ve konut ihtiyacının artmasına neden olur. Bu durumun doğal ve beşerî çevre üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Sanayileşme ve ulaşımın gelişmesi beşerî bir değişimdir ve bu durum nüfus artışına yol açarak yerleşim alanlarının (beşerî çevre) genişlemesine, dolayısıyla doğal alanların azalmasına neden olur.
2. Geçmişte insanlar yerleşim yerlerini sadece su ve gıda kaynaklarına yakın alanlara kurarken, günümüzde buna ek olarak sanayi ve ulaşım imkanlarını da dikkate almaktadır. Bu iki durum karşılaştırıldığında çıkarılabilecek en genel yargı aşağıdakilerden hangisidir?
İnsan ihtiyaçlarının çeşitlenmesi ve teknolojinin gelişmesi, yerleşim yeri tercihlerini etkileyerek beşerî çevredeki değişimi hızlandırmıştır.
3. Batman ilinde petrolün bulunmasıyla nüfusun hızla artması, yeni konutların yapılmasına ve üniversite kurulmasına neden olmuştur. Bu değişim süreciyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Doğal bir kaynağın (petrol) işlenmeye başlanması, ekonomik ve sosyal gelişmeleri tetikleyerek beşerî çevrede büyük bir değişime yol açmıştır.
4. Yaşadığımız ildeki tarihî mekânların restore edilmesi ve aynı zamanda su tasarrufu projelerinin yürütülmesi hangi temel amaca hizmet etmektedir?
Hem beşerî eserlerin (tarihî mekânlar) hem de doğal kaynakların (su) korunması, çevremizi sürdürülebilir bir şekilde geleceğe miras bırakmayı amaçlar.
5. Doğal kaynakların israf edilmeden verimli kullanılması ve bu bilincin projelerle topluma kazandırılmasına _____ çevre bilinci denir.
Doğru cevap: sürdürülebilir
Kitapta doğal kaynakların verimli kullanımı ve korunması bağlamında 'sürdürülebilir' çevre bilincinden bahsedilmektedir.
6. Bir akarsu üzerine inşa edilen barajlar tarım alanlarını sulama imkanı sağlarken, aynı zamanda bölgedeki bazı ormanların _____ kalmasına neden olabilir.
Doğru cevap: sular altında
Baraj yapımı beşerî bir müdahaledir; tarım için faydalı olsa da bitki örtüsü ve ağaçların su altında kalması gibi olumsuz bir sonuç doğurabilir.
7. Nüfusun hızla artması ve teknolojinin gelişmesi gibi unsurlar, yaşadığımız ildeki _____ çevrenin zaman içinde değişmesine yol açan temel nedenlerdir.
Doğru cevap: doğal ve beşerî
Nüfus, teknoloji ve sanayileşme gibi beşerî faktörler hem doğal hem de beşerî çevreyi genel olarak değiştiren dinamiklerdir.
8. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığının yürüttüğü restorasyon çalışmaları, yaşadığımız ildeki _____ unsurların zarar görmesini engelleyerek korunmasını sağlar.
Doğru cevap: beşerî
Restorasyon, cami, köprü veya tarihî ev gibi insanlar tarafından inşa edilmiş beşerî varlıkların onarılması işlemidir.
9. Eşleştirme Sorusu
10. Eşleştirme Sorusu
11. İnsanların barınma, ulaşım, sağlık ve eğitim gibi ihtiyaçlarını karşılamak için inşa ettikleri yapılar aşağıdakilerden hangisini oluşturur?
İnsanlar tarafından ihtiyaçları karşılamak amacıyla yapılan yol, köprü, okul ve hastane gibi tüm yapılar beşerî çevreyi meydana getirir.
12. Nüfusun hızla artması sonucunda ihtiyaçların çoğalması, beşerî çevrenin zamanla _____ neden olan unsurlardan biridir.
Doğru cevap: değişmesine
Kitaba göre nüfus artışı ve ihtiyaçların çeşitlenmesi, çevredeki yapılaşmanın artmasına ve beşerî çevrenin değişmesine yol açar.
13. Eşleştirme Sorusu
14. Yaşadığımız ildeki bir akarsu üzerine baraj yapılması aşağıdakilerden hangisine doğrudan neden olabilir?
Akarsular üzerine yapılan barajlar, kurak topraklara sulama imkânı sağlarken aynı zamanda bazı ormanlık alanların sular altında kalmasına yol açabilir.
15. Aşağıdakilerden hangisi beşerî çevrenin zaman içerisinde değişime uğramasının temel nedenlerinden biri değildir?
Kitaba göre nüfus artışı, ihtiyaçların çeşitlenmesi ve teknolojinin gelişmesi beşerî çevredeki değişimin nedenleridir; ancak doğal kaynakların korunması çevreyi değiştirmek yerine sürdürülebilirliğini sağlar.
16. Batman'ın seksen dört yıl önce küçük bir köyken hızla büyüyüp şehirleşmesini sağlayan en önemli neden bölgede _____ bulunmasıdır.
Doğru cevap: petrol
Batman'da 1946 yılında petrolün bulunması ve sonrasında kurulan rafineri, bölgedeki beşerî çevreyi tamamen değiştirerek büyük bir şehirleşme başlatmıştır.
17. Eşleştirme Sorusu
18. Doğal çevrenin değişimi bazen olumsuz sonuçlar doğurabilir. Kitaptaki bilgilere göre, bir akarsu üzerine baraj yapılması hangi doğal varlığın zarar görmesine neden olabilir?
Barajlar tarım için sulama imkânı sağlasa da inşa edildikleri bölgedeki ormanlık alanların sular altında kalmasına neden olabilirler.
19. Kitaptaki bilgilere göre, bir akarsu üzerine inşa edilen barajların çevre üzerindeki olumsuz etkisi aşağıdakilerden hangisi olabilir?
Barajlar tarım alanlarını sulamak için faydalı olsa da inşa edildikleri bölgedeki ormanlık alanların sular altında kalmasına neden olabilirler.
20. İle yapılan fabrikaların yoğun göç alması ve nüfusun hızla artması sonucunda şehirdeki _____ genişler.
Doğru cevap: yerleşim alanları
Nüfus artışı ve göç, şehirlerdeki konut ihtiyacını artırarak yerleşim alanlarının fiziksel olarak büyümesine yol açar.
21. Eşleştirme Sorusu
22. Yusufeli Barajı'nın inşası sonrası yerleşim yerleri değişen köylülerin sosyal hayatında meydana gelen değişim aşağıdakilerden hangisidir?
Baraj inşası nedeniyle eski köyleri sular altında kalan vatandaşlar, villa tipi modern evlere ve yeni sosyal yaşam alanlarına sahip olmuşlardır.
23. Ülkemizde doğal ve beşerî çevre unsurlarını korumak için projeler geliştirilmesinin temel nedeni kitaba göre aşağıdakilerden hangisidir?
Kaynaklarda, doğal ve beşerî çevre unsurlarının gelecek nesillere bırakacağımız önemli miraslar olduğu ve bu yüzden korunmaları gerektiği vurgulanmaktadır.
24. Millî Eğitim Bakanlığı ve TEMA Vakfı iş birliği ile yürütülen _____ projesi kapsamında çocuklara su tasarrufu ve su ayak izi konularında eğitimler verilmektedir.
Doğru cevap: Su Kardeşliği
Kitaba göre 'Su Kardeşliği' projesi, su varlığının yaşam için önemi ve sürdürülebilirliği gibi konularda çocuklarda farkındalık oluşturmayı amaçlar.
25. Eşleştirme Sorusu
26. Trabzon'daki Atatürk Köşkü'nde yürütülen restorasyon çalışması, aşağıdaki unsurlardan hangisinin korunmasına yönelik bir örnektir?
Restorasyon çalışmaları, tarihî mekânlar ve yapılar gibi beşerî çevre unsurlarını korumak ve yaşatmak için yapılır.